Ebola lan rộng ở miền đông DRC, Kenya xác nhận ca nhập cảnh

Beni, CHDC Congo – Ổ dịch Ebola tại CHDC Congo (DRC) đã lan sang một vùng y tế khác ở miền đông, trong khi một ca nhập cảnh tử vong tại Kenya cho thấy nguy cơ lây truyền qua biên giới.

Theo cập nhật ngày 8/10 của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), vùng y tế Alimbongo thuộc tỉnh Bắc Kivu lần đầu tiên ghi nhận các ca bệnh. Tính đến ngày 6/10, khu vực này có 4 ca được xác nhận, trong đó 2 ca tử vong.

Ổ dịch do virus Bundibugyo, một loài thuộc họ virus Ebola, gây ra. Theo WHO, các ca bệnh đã được báo cáo tại 64 vùng y tế thuộc 7 tỉnh của DRC. Ituri tiếp tục là tỉnh chịu ảnh hưởng nặng nhất về số ca tích lũy, trong khi Bắc Kivu đang chiếm tỷ trọng ngày càng tăng trong số ca nhiễm mới được xác nhận.

Tính đến ngày 6/10, WHO ghi nhận 8.728 ca được xác nhận và 4.205 ca tử vong được xác nhận tại DRC. Thêm 2.269 người đã hồi phục, và tỷ lệ tử vong thô ở mức 48,2%.

Kenya xác nhận ca nhập cảnh

Theo WHO, Kenya xác nhận ca nhập cảnh đầu tiên mắc bệnh do virus Bundibugyo vào ngày 6/10. Bệnh nhân là công dân Kenya từng sống tại DRC, mắc bệnh tại đây và được điều trị tại nhiều cơ sở y tế trước khi di chuyển đến Kenya qua Uganda.

Bệnh nhân di chuyển bằng đường bộ đến Kampala, Uganda, sau đó bay đến Nairobi và hạ cánh ngày 3/10. Người này được cách ly tại bệnh viện và cho kết quả dương tính với virus. Dù được điều trị hỗ trợ, bệnh nhân tử vong ngày 5/10, theo WHO.

Giới chức Kenya đã xác định 28 người tiếp xúc, gồm các thành viên gia đình và nhân viên y tế. WHO cũng cho biết đang triển khai nỗ lực truy vết hành khách và thành viên phi hành đoàn trên chuyến bay đến Nairobi.

Các biện pháp y tế công cộng đã được khởi động tại Kenya và Uganda, bao gồm truy vết tiếp xúc và tăng cường giám sát.

Ngày 8/10, kết quả xét nghiệm sơ bộ đối với một ca nghi nhiễm Ebola tại hạt Wajir của Kenya cho kết quả âm tính, theo thống đốc hạt này. Kết quả giúp giảm bớt lo ngại về khả năng xuất hiện ca thứ hai, dù công tác theo dõi vẫn tiếp tục.

Ca nhập cảnh này cho thấy tầm quan trọng của giám sát và phối hợp giữa các nước láng giềng. Việc xác định người từng phơi nhiễm và theo dõi triệu chứng là trọng tâm để phát hiện sớm ca bệnh và ngăn chặn chuỗi lây truyền.

Năng lực điều trị chịu áp lực

Tại DRC, công tác ứng phó đang chịu áp lực ngày càng lớn do năng lực điều trị hạn chế, tình hình mất an ninh và khó khăn trong việc đảm bảo hợp tác từ một số cộng đồng.

Daniel Makasi Levergénois, người sáng lập Watoto Radio, cho biết tình trạng mất an ninh và thông tin sai lệch đang làm suy yếu nỗ lực khống chế ổ dịch. Theo ông, tại Beni và Butembo (đều thuộc Bắc Kivu), tin đồn và hiểu lầm về Ebola khiến một số cư dân ngần ngại hợp tác với các đội ứng phó.

Trong bản cập nhật ngày 5/10, tổ chức y tế Bác sĩ Không Biên giới (MSF) cho biết Bắc Kivu chiếm gần 40% số ca mới được xác nhận trên toàn quốc, tăng từ 24% vào cuối tháng 8.

MSF cũng báo cáo rằng tính đến ngày 28/9, 34% bệnh nhân Ebola được xác nhận đang được điều trị tại các cơ sở y tế không chuyên biệt. Các trung tâm điều trị chuyên dụng thiếu giường, trong khi việc chẩn đoán chậm trễ khiến một số bệnh nhân được điều trị ngoài các cơ sở đủ khả năng xử lý Ebola.

Tổ chức này cảnh báo nhiều cơ sở trong số đó thiếu nguồn lực và chuyên môn cần thiết để xử lý bệnh, làm tăng nguy cơ lây truyền giữa bệnh nhân và nhân viên y tế.

“Trong nhiều tuần, năng lực điều trị đã căng đến giới hạn,” Stephanie Hoffmann, điều phối viên trung tâm điều trị Ebola của MSF tại Butembo, cho biết.

“Vì không đủ giường, đôi khi chúng tôi buộc phải chuyển bệnh nhân Ebola đã được xác nhận đến nơi khác, bất chấp nguy cơ đáng kể cho cộng đồng rộng lớn hơn. Ngoài ra, tiêu chuẩn chăm sóc tại một số cơ sở vệ tinh không phải lúc nào cũng đáp ứng yêu cầu điều trị Ebola. Điều này cực kỳ đáng lo ngại.”

Thiếu niềm tin đe dọa nỗ lực khống chế

Alberto Lusenge, một lãnh đạo cộng đồng tại Beni, cho biết việc không ngăn chặn được lây truyền sớm tại tỉnh Ituri, cùng với các ca bệnh mới và các vụ tấn công nhân viên ứng phó tại Beni và Butembo, đã làm gia tăng lo ngại trong công chúng.

Lusenge cảnh báo sự thiếu tin tưởng có thể khiến cư dân không báo cáo triệu chứng hoặc không hợp tác với nhân viên y tế. Ông nói Bắc Kivu có thể trở thành tâm điểm của ổ dịch nếu chính quyền không đảm bảo được hợp tác mạnh mẽ hơn từ cộng đồng địa phương.

WHO cho biết tính đến ngày 4/10, các đội ứng phó đang theo dõi 23.741 trong số 29.535 người tiếp xúc đã được xác định, tương đương 80,4% – thấp hơn mục tiêu ít nhất 85%.

Truy vết tiếp xúc cho phép cơ quan y tế xác định người có thể từng phơi nhiễm, theo dõi triệu chứng và phát hiện sớm ca bệnh. Những lỗ hổng trong theo dõi có thể khiến việc xác định và ngăn chặn chuỗi lây truyền trở nên khó khăn hơn.

Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh châu Phi (Africa CDC) đã kêu gọi ứng phó lấy cộng đồng làm trung tâm, bao gồm tìm kiếm ca bệnh chủ động, truy vết tiếp xúc có hệ thống, theo dõi hàng ngày người từng phơi nhiễm và duy trì gắn kết với cộng đồng địa phương.

Lịch sử các ổ dịch chết người

Ổ dịch Ebola tại DRC giai đoạn 2018–2020, do một loài virus khác gây ra, đã khiến gần 2.300 người tử vong. Ổ dịch hiện tại đặt ra những thách thức riêng: theo WHO, chưa có vaccine được phê duyệt hoặc phương pháp điều trị đặc hiệu cho bệnh do virus Bundibugyo.

Do đó, phát hiện sớm, chăm sóc hỗ trợ và phòng ngừa nhiễm khuẩn vẫn là trọng tâm của công tác ứng phó. Nhưng khi lây nhiễm lan sang thêm các vùng y tế và cơ sở điều trị gặp khó khăn trong việc tiếp nhận bệnh nhân, cơ quan y tế đối mặt thách thức kép: vừa khống chế lây truyền, vừa duy trì niềm tin của công chúng.

Jean Kaseya, tổng giám đốc Africa CDC, nhấn mạnh tầm quan trọng của việc nhanh chóng xác định và theo dõi người từng phơi nhiễm với virus.

“Để khống chế ổ dịch này, chúng ta cần biết mọi người tiếp xúc đang ở đâu, theo dõi họ và nhanh chóng xác định bất kỳ ai có triệu chứng trước khi họ truyền virus cho gia đình, cộng đồng hoặc qua biên giới. Chúng ta chỉ có thể khống chế ổ dịch này khi chuỗi lây truyền cuối cùng bị cắt đứt,” Kaseya nói trong một thông cáo mà Al Jazeera được xem.