Đường dây ma túy Mexico biến trang trại Nam Phi thành nhà máy sản xuất meth

Johannesburg, Nam Phi – Một tòa án nhỏ tại thị trấn khai thác mỏ Swartruggens đang xem xét quyết định có cho phép năm người Mexico bị buộc tội vận hành cơ sở sản xuất ma túy lớn được tại ngoại hay không.

Vụ bắt giữ diễn ra sau cuộc truy quét một trang trại hẻo lánh ở tỉnh Tây Bắc, nơi cảnh sát phát hiện một phòng thí nghiệm methamphetamine trị giá khoảng một tỷ rand (60 triệu USD).

Đây là một trong số nhiều vụ việc cho thấy một xu hướng đang hình thành ở vùng nông thôn Nam Phi. Phòng thí nghiệm Swartruggens không phải là phát hiện đơn lẻ, mà là một trong bốn cơ sở meth lớn liên quan đến tội phạm Mexico bị phát hiện tại Nam Phi chỉ trong hai năm qua.

Năm 2024, cảnh sát đã triệt phá một cơ sở meth trị giá 105-110 triệu USD gần Groblersdal, tỉnh Limpopo. Cuối năm đó, một phòng thí nghiệm khác trị giá 5-6 triệu USD bị phát hiện gần Tshwane, tiếp theo là các vụ bắt giữ ở Mpumalanga. Vụ mới nhất là Swartruggens hồi tháng 5, nơi cảnh sát thu giữ 481 kg methamphetamine, hóa chất và súng đạn. Những người bị bắt bao gồm các công dân Mexico Fabian Astorga, Jesus Alonso Medina Astorga, Luis Alberto Ramirez Rios, Jose Andres Medina và Jacquelin Lopez Madrid, cùng một số người Nam Phi đồng phạm.

Tất cả các địa điểm đều có cùng khuôn mẫu: trang trại xa xôi, cách xa khu dân cư, đủ biệt lập để tội phạm hoạt động mà khó bị phát hiện.

Dấu chân mới của băng đảng

Các nhà điều tra nhận thấy người Mexico ngày càng xuất hiện nhiều hơn, hợp tác với đồng phạm địa phương tại các cơ sở sản xuất ở vùng nông thôn. Điều này cho thấy sự chuyển đổi từ buôn bán meth vào châu Phi sang sản xuất tại chỗ.

Chuyên gia nghiên cứu tội phạm có tổ chức Julian Rademeyer cho biết mô hình này phản ánh một chiến lược có chủ đích: “Các thành viên băng đảng ma túy Mexico nhượng quyền, đưa các nhà hóa học vào các khu vực nông thôn xa xôi và trang trại.” Chiến lược này đã được triển khai hơn một thập kỷ, với logic rõ ràng: sản xuất gần người tiêu dùng hơn, giảm chi phí vận chuyển và giảm rủi ro bị kiểm soát biên giới và hàng hải.

Lan rộng ra sao

Các mạng lưới liên quan đến Mexico ở châu Phi không bắt đầu từ Nam Phi. Các nhà nghiên cứu truy tìm hoạt động sớm nhất về Nigeria, nơi các nhóm địa phương đã sản xuất meth với sự tham gia của người Mexico từ khoảng năm 2016. Từ đó, mạng lưới lan sang Đông Phi, qua Mozambique và Botswana, trước khi đến Nam Phi gần đây. Trong nhiều năm, người dùng trên đường phố thường nói về “meth Mexico” và cho rằng đó là hàng nhập khẩu. Giờ đây, các nhà hóa học của băng đảng được gửi trực tiếp đến đây.

Kẻ làm ngơ

Methamphetamine thống trị thị trường ma túy bất hợp pháp ở Nam Phi vì các loại ma túy rẻ hơn như cocaine và heroin vẫn nằm ngoài tầm với của nhiều người dùng. Chuyên gia tội phạm Willem Els cho biết nhu cầu chỉ là một phần câu chuyện: “Lý do chính khiến sản xuất tại địa phương mang lại lợi nhuận cho các băng đảng là điều kiện địa phương có sự bảo vệ từ cảnh sát và chính trị gia tham nhũng.”

Một ủy ban điều tra riêng về thực thi pháp luật đã nghe lời khai tố cáo tham nhũng sâu rộng trong cơ cấu cảnh sát, bao gồm mất tích các lô ma túy và nghi ngờ có sự tham gia nội bộ vào các vụ án lớn. Một vụ điển hình là 541 kg cocaine bị tịch thu năm 2021 sau đó bị đánh cắp khỏi cơ sở cảnh sát, được cho là nội gián. Cựu đại sứ Interpol Andy Mashiale nhận định: “Không thể nào cảnh sát không biết về các phòng thí nghiệm đó. Tham nhũng đóng vai trò then chốt.”

Đơn vị Hawks tinh nhuệ của Nam Phi cho biết các cuộc truy quét gần đây cho thấy tiến bộ trong việc phá vỡ mạng lưới, với sự hỗ trợ tình báo từ Cơ quan Phòng chống Ma túy Mỹ (DEA) liên kết một số nghi phạm với băng Sinaloa. Tuy nhiên, các nhà điều tra cảnh báo hệ thống đằng sau các phòng thí nghiệm này rất khó bị tiêu diệt.

Mặt trận luôn di chuyển

Các quan chức Bộ Tư lệnh châu Phi của Mỹ đã cảnh báo các băng đảng Mexico không chỉ vận chuyển ma túy qua châu Phi mà còn sản xuất chúng ngay tại lục địa. Đối với Nam Phi, thách thức không còn chỉ là kiểm soát biên giới mà còn là năng lực thể chế, tình báo và nạn tham nhũng trong hệ thống thực thi pháp luật. Nếu không có cải cách sâu rộng, các chuyên gia dự báo xu hướng sẽ tiếp diễn: các trang trại mới, phòng thí nghiệm mới, các nhà hóa học mới lặng lẽ đến các tỉnh nông thôn.

Đối với năm người đàn ông ở Swartruggens, câu hỏi trước mắt là liệu họ có được thả hay không. Còn đối với Nam Phi, câu hỏi lớn hơn và khó khăn hơn: làm sao để ngăn chặn một ngành công nghiệp ma túy không còn chỉ đi qua biên giới mà đã bén rễ sâu trong lòng đất nước. Như Rademeyer nhận xét: “Đó là trò chơi đập chuột. Bạn tịch thu một phòng thí nghiệm meth ở đây, tịch thu một phòng thí nghiệm khác ở kia. Chúng sẽ mọc lên ở nơi khác.”