Đảng Likud tổ chức bầu cử sơ bộ trước thềm tổng tuyển cử Israel

Đảng Likud cầm quyền tại Israel sẽ tổ chức bầu cử sơ bộ vào thứ Hai để chọn ra danh sách ứng viên tham gia cuộc tổng tuyển cử quan trọng sắp tới. Đây được đánh giá là một trong những sự kiện chính trị gay cấn và khó lường nhất trong lịch trình chính trị Israel, đồng thời có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với cả Thủ tướng Benjamin Netanyahu lẫn đảng của ông.

Vai trò của đảng Likud

Đảng Likud theo đường lối hữu khuynh đã phá vỡ thế độc quyền chính trị của phe tả trong lịch sử Israel khi lãnh đạo Menachem Begin trở thành thủ tướng sau cuộc tổng tuyển cử năm 1977. Kể từ đó, Likud được cho là đã vẽ lại bản đồ chính trị Israel và đẩy trọng tâm chính trị dịch chuyển mạnh sang hữu.

Các chính phủ do Likud dẫn dắt đã tiến hành nhiều cuộc chiến tranh và chiến dịch quân sự lớn, bao gồm cuộc xâm lược Lebanon năm 1982, phản ứng quân sự đẫm máu đối với Intifada lần thứ hai của người Palestine bắt đầu từ năm 2000, và cuộc chiến đang diễn ra tại Gaza. Đảng cũng phá vỡ sự đồng thuận trước đây về vấn đề định cư ở Bờ Tây, thách thức luật pháp quốc tế và gia tăng ủng hộ các nhóm định cư bạo lực.

Đồng thời, các chính phủ Likud liên tiếp ngăn cản tiến trình hướng tới giải pháp hai nhà nước mà Israel và Tổ chức Giải phóng Palestine (PLO) đã thỏa thuận từ thập niên 1990.

Cách thức bầu cử sơ bộ

Theo hệ thống đại diện tỷ lệ của Israel, mỗi đảng nộp danh sách ứng viên, từ lựa chọn hàng đầu đến những người ít khả năng trúng cử nhất. Ghế trong quốc hội 120 thành viên (Knesset) được phân bổ theo tỷ lệ phiếu bầu mà mỗi danh sách nhận được. Chẳng hạn, nếu Likud nhận được 23,4% phiếu như trong cuộc bầu cử trước, 32 cái tên đầu tiên trong danh sách sẽ giành được ghế.

Likud, cùng với đảng Dân chủ và đảng Hadash cánh tả, là một trong số ít đảng Israel cho phép đảng viên quyết định ai sẽ xuất hiện trong danh sách và theo thứ tự nào. Ngoài các vị trí dành riêng cho phụ nữ, ứng viên trẻ và người nhập cư mới, có những suất do Netanyahu đích thân lựa chọn. Tám suất được trao qua vị trí lãnh đạo đảng của ông và ba suất qua các thỏa thuận với các thành viên khác.

Những thỏa thuận đặc biệt

Bên cạnh việc trao tám suất cho Netanyahu với tư cách lãnh đạo đảng, Likud cũng đồng ý cho ba nghị sĩ khác xuất hiện trong danh sách mà không cần tranh cử. Ngoại trưởng Gideon Saar có suất sau thỏa thuận khi đảng New Hope của ông sáp nhập vào Likud vào tháng 3/2025. Bộ trưởng Quốc phòng Israel Katz cũng được giữ suất không tranh cử, để ông có thể tập trung điều hành các cuộc chiến mà Israel đang tham gia. Chủ tịch Ủy ban Hiến pháp Likud, Haim Katz, được đưa vào danh sách qua thỏa thuận đặc biệt trước cuộc bầu cử sơ bộ năm nay.

Chân dung các ứng viên nổi bật

Israel Katz thường được xếp vào nhóm diều hâu và thẳng thắn nhất trong các bộ trưởng của Likud. Là người trung thành với Netanyahu, Katz nhiều lần phát biểu cứng rắn về chiến dịch tại Gaza. Tháng 10/2023, ông kêu gọi cắt nguồn cung cấp nước, điện và nhiên liệu cho Gaza, đồng thời ngừng viện trợ nhân đạo cho đến khi các con tin Israel được trả tự do. Với cương vị bộ trưởng quốc phòng, ông ủng hộ duy trì vùng an ninh của Israel quanh Gaza, và tháng 7/2026 tuyên bố kế hoạch xây dựng khu định cư mới tại vùng lãnh thổ này cũng như các tiền đồn mới ở Bờ Tây. Gần đây, ông nhấn mạnh yêu cầu duy trì lực lượng Israel ở miền nam Lebanon cho đến khi Hezbollah bị giải giáp.

Gideon Saar cũng theo đuổi lập trường cứng rắn đối với chiến dịch tại Gaza và những người chỉ trích Israel trên trường quốc tế. Ông ủng hộ việc di dời người Palestine khỏi Gaza và bảo vệ các hạn chế viện trợ nhân đạo vào vùng lãnh thổ này, điều mà Liên Hợp Quốc và nhiều tổ chức cho là nguyên nhân dẫn đến nạn đói vào tháng 8/2025.

Haim Katz, chính trị gia kỳ cựu, là đồng minh lâu năm của Netanyahu và cũng đang đối mặt với cáo buộc tham nhũng. Ông là người ủng hộ nhiệt thành chiến dịch tại Gaza và năm 2024 kêu gọi xây dựng khu định cư mới tại vùng lãnh thổ Palestine.

Lựa chọn của Netanyahu

Cho đến nay, Netanyahu chưa công bố chính thức danh sách đề cử của mình, dù ông đã công khai ủng hộ một số ứng viên tham gia bầu cử sơ bộ, trong đó có cựu nghị sĩ Almog Cohen.

Netanyahu cũng trao một suất cho doanh nhân công nghệ, chủ nhà hàng và nhân vật truyền hình Oren Dobronsky. Theo Likud, nếu trúng cử, Dobronsky sẽ dẫn dắt các nỗ lực về trí tuệ nhân tạo trong kinh tế, giáo dục, y tế và tài chính. Tuy nhiên, ông đã phải xin lỗi vì bình luận trực tuyến vào tháng 6, khi gọi Tổng thống Mỹ Donald Trump là "kẻ thối nát về đạo đức" liên quan đến quyết định đàm phán trực tiếp với Iran. Dobronsky cũng từng gây tranh cãi khi kêu gọi san bằng toàn bộ Gaza sau cuộc tấn công tháng 10/2023, cho rằng các nước Arab láng giềng nên nhận người Palestine, và "không để sót một con mèo nào còn sống" ở Gaza.