Đảng AK của Thổ Nhĩ Kỳ tròn 25 tuổi: Hành trình đổi mới và vươn tầm

Ngày 14/8/2001, đảng Công lý và Phát triển (AK) của Thổ Nhĩ Kỳ chính thức được thành lập, đánh dấu sự tái sinh của một tầm nhìn văn minh lâu đời trên trường chính trị hiện đại. Chỉ 16 tháng sau, đảng này lên nắm quyền với sự ủng hộ rộng rãi của người dân và duy trì sự ổn định liên tục trong suốt 25 năm qua – một thành tích hiếm có trong lịch sử chính trị thế giới.

Sức mạnh đằng sau sự ổn định này đến từ việc đảng AK không phải là một tổ chức chính trị thiếu gốc rễ. Đảng kế thừa cuộc đấu tranh dân chủ của cố Thủ tướng Adnan Menderes và các đồng chí của ông, những người đã hy sinh vì niềm tin của quốc gia trong thời kỳ đảng độc tôn. Cây đại thụ mà Chủ tịch đảng kiêm Tổng thống Recep Tayyip Erdogan tạo dựng đã trở thành biểu tượng của di sản lịch sử to lớn này, mang lại hơi thở cho đất nước và các khu vực bị áp bức.

Khả năng vượt qua các cuộc khủng hoảng toàn cầu và quốc gia liên tiếp với sự ủng hộ của nhiều tầng lớp xã hội trong 25 năm có thể được lý giải bằng khái niệm “năng lực chuyển dịch chính trị” – quá trình lắng nghe chính xác nhu cầu, kỳ vọng của xã hội, biến chúng thành các chương trình, ngân sách và chính sách công khả thi. Đảng AK đã xây dựng một cơ chế chuyển dịch khổng lồ, biến những trải nghiệm tưởng chừng rời rạc thành các vấn đề và giải pháp chung.

Để hiểu được quy mô của sự chuyển đổi này, cần nhìn lại nước Thổ Nhĩ Kỳ những năm 1990. Đó là một “thập kỷ mất mát” với các liên minh chính trị mong manh chỉ tồn tại trong vài tháng, các cuộc khủng hoảng kinh tế nghiêm trọng, các vụ ám sát chưa được làm sáng tỏ và làn sóng khủng bố đe dọa tính mạng người dân. Mặc dù tỷ lệ cử tri đi bầu trong các cuộc bầu cử quốc hội thời kỳ đó lên tới 87%, sự quan tâm chính trị cao này không thể chuyển thành năng lực quản trị ổn định khi không có đảng nào giành được đa số ghế để thành lập chính phủ.

Việc đảng Refah bị đóng cửa năm 1998 và đảng Fazilet năm 2001 do các phán quyết của cơ quan tư pháp đã tạo ra một cuộc khủng hoảng sâu sắc về tính liên tục của các kênh đại diện hợp pháp cho người dân. Năm 2001 trở thành một mốc lịch sử khi Thổ Nhĩ Kỳ đối mặt với sự phá sản kinh tế, phân mảnh chính trị và các quyền hiến định chỉ tồn tại trên giấy tờ. Thừa hưởng di sản chính trị và kinh tế đổ nát này, đảng AK đã xây dựng đội ngũ nhân sự giàu kinh nghiệm nhất thế giới trong nhiều lĩnh vực từ an ninh, kinh tế đến chính sách đối ngoại, tạo ra một phong cách chính trị “thay đổi cuộc chơi”.

Cốt lõi của phong cách chính trị này là phá bỏ tư duy “nhà nước ra lệnh cho công dân”, thay bằng nguyên tắc “nhà nước là người phục vụ quốc gia”. Đảng AK đã phá bỏ những bức tường lạnh lẽo giữa nhà nước và người dân, biến những ranh giới đỏ của quốc gia thành ranh giới đỏ của chính quyền. Số đông im lặng, những người từng bị coi như “người thuê trọ” trong chính ngôi nhà của mình, đã vươn lên tự tin trở thành những “chủ nhà” thực sự của đất nước. Với hơn 12 triệu đảng viên, đảng AK được coi là trường phái chính trị lớn nhất và năng động nhất thế giới.

Hành trình 25 năm của đảng AK được ghi dấu qua các cuộc “cách mạng thầm lặng” trong thể chế, như Chương trình Chuyển đổi Y tế hay việc sản xuất máy bay chiến đấu và máy bay không người lái (UAV) trong ngành công nghiệp quốc phòng. Thổ Nhĩ Kỳ cũng đưa ra một tầm nhìn mới về công nghệ: phản đối sự khai thác thuật toán của các gã khổng lồ kỹ thuật số toàn cầu, ủng hộ một trật tự công nghệ đặt giá trị con người, quyền riêng tư và gia đình vào trung tâm. TEKNOFEST không chỉ là hội chợ công nghệ mà còn là nghi lễ thể hiện sự tự tin của một thế hệ – những người từng bị thao túng trong các cuộc đảo chính trước đây – giờ đây xây dựng tương lai công nghệ độc lập và đạo đức.

Một kết quả lớn nhất của ý chí độc lập là cuộc chiến lịch sử chống khủng bố dưới khẩu hiệu “Thổ Nhĩ Kỳ không còn khủng bố”. Các công thức từ bên ngoài đã bị vứt bỏ; khủng bố đã bị bóp nghẹt tại nguồn; các hành lang bẩn thỉu định thiết lập ở biên giới đã bị phá vỡ bởi “Mô hình Thổ Nhĩ Kỳ”. Một Thổ Nhĩ Kỳ hoàn toàn sạch bóng khủng bố được cho là đã cản trở tham vọng bành trướng của Israel, trở thành niềm hy vọng lớn nhất cho chính nghĩa Palestine, Jerusalem và những người bị áp bức ở Gaza.

Nhìn nhận dân chủ như một giá trị không thể lay chuyển, đảng AK đã khép lại vĩnh viễn giai đoạn đen tối của chế độ giám hộ mở ra từ ngày 27/5/1960, trong đêm 15/7 khi người dân nằm xuống trước xe tăng và sẵn sàng đối mặt với họng súng. Sự kiên cường dân chủ này đã biến Thổ Nhĩ Kỳ thành tiên phong của một phong trào lương tâm toàn cầu. Câu nói của Tổng thống Erdogan “Thế giới lớn hơn năm!” đã trở thành “Học thuyết Erdogan”, định hình bản đồ lương tâm nhân loại chống lại những kẻ tự cho mình là chúa tể toàn cầu. Cuộc đấu tranh cho công lý – thể hiện qua thảm kịch ở Gaza, bé Aylan mắc cạn trên bờ biển hay cậu bé đọc kinh Quran với hơi thở cuối cùng dưới đống đổ nát – là dấu hiệu rõ ràng cho quyết tâm bảo vệ quyền lợi của người vô tội trong ngoại giao quốc tế.

Ngày nay, Thổ Nhĩ Kỳ không còn là một đồng minh thụ động trong chính trị toàn cầu mà đã vươn lên thành một chủ thể tái lập các quy tắc của hệ thống quốc tế, đưa ra giải pháp cho các cuộc khủng hoảng địa chính trị và tự mình điều hướng các thay đổi ngoại giao. Với di sản 25 năm kinh nghiệm và tầm nhìn hướng tới tương lai, đảng AK đặt mục tiêu xây dựng “Thế kỷ Thổ Nhĩ Kỳ” trên trục công lý, lòng trắc ẩn và hòa bình bền vững, dưới sự lãnh đạo của Tổng thống Erdogan – một trong những nguyên thủ quốc gia giàu kinh nghiệm nhất thế giới – đưa đất nước tiến bước với những mục tiêu mới trong thế kỷ tới.

Bài viết thể hiện quan điểm của tác giả, không nhất thiết phản ánh lập trường biên tập của Al Jazeera.