Dân Arizona phản đối trung tâm dữ liệu giữa lúc khan hiếm nước

Mỗi sáng, bé Jo, 3 tuổi rưỡi, đều nhắc mẹ Marisol Winfrey Herrera tắt vòi nước khi đánh răng và rửa tay. Khi ra ngoài, bé còn nhắc mẹ mang theo chai nước đá để cho người vô gia cư giữa cái nóng Tucson. Tại trường mẫu giáo, Jo được dạy thói quen tiết kiệm nước để chống chọi với cái nóng gay gắt.

Chính điều đó đã thúc đẩy Herrera tham gia 'No Desert Data Center', một nhóm cư dân phản đối hai trung tâm dữ liệu lớn sắp được xây dựng ở hai phía của Tucson. Dự án Project Blue, gồm một tổ hợp trị giá 3,6 tỷ USD ở phía đông nam thành phố và một tổ hợp 5 tỷ USD ở phía tây bắc thuộc thị trấn Marana, được nhóm này cho là sẽ tiêu thụ nhiều nước và điện hơn mức sa mạc Sonoran có thể đáp ứng.

“Chúng ta đang ở giữa đợt hạn hán 30 năm, giờ đã trở thành hạn hán cực đoan,” Lisa Shipek, đồng giám đốc điều hành của Watershed Management Group, một tổ chức phi lợi nhuận ở Tucson, nói. Dòng chảy sông Colorado, nguồn cung cấp nước chính cho Tucson qua hệ thống kênh Central Arizona Project, đã giảm 20% so với thế kỷ 20 do biến đổi khí hậu. Bang Arizona có thể phải đối mặt với mức cắt giảm nước lên tới 77%.

Tại các cuộc họp hội đồng thành phố, Công ty Beale Infrastructure – chủ đầu tư Project Blue – đề xuất dự án sẽ là động lực kinh tế cho thành phố, tạo ra vài nghìn việc làm trong xây dựng và vài trăm việc làm lâu dài, cùng khoảng 250 triệu USD tiền thuế trong 10 năm đầu. Điều này khiến các ủy viên rơi vào tình thế khó khăn khi phải cân nhắc lợi ích kinh tế với nguồn nước và điện ngày càng khan hiếm.

Các nhà hoạt động cũng lo ngại rằng Công ty Điện lực Tucson (TEP) có thể tăng giá điện để mở rộng công suất cấp cho trung tâm dữ liệu. Sau khi tăng giá 10% vào năm 2023, TEP đề xuất tăng thêm 14% vào tháng 6/2025. Lee Ziesche, một nhà hoạt động, cảnh báo dự án có thể “dẫn đến nhiệt độ cao hơn và giá điện cao hơn” do hiệu ứng đảo nhiệt từ máy điều hòa.

Tháng 8/2025, các ủy viên Tucson đã bỏ phiếu nhất trí không mua đất cho dự án và không cấp nước cũng như điện. Tháng 12/2025, dự án được phê duyệt xây dựng tại một khu vực chưa hợp nhất của hạt Pima, ngoài phạm vi thành phố. Beale quyết định sử dụng máy điều hòa thay vì nước và dùng hệ thống nước khép kín để tái chế. Tuy nhiên, những người phản đối cho rằng điều này sẽ làm tăng tiêu thụ điện, dẫn đến nhiều khí thải hơn.

Ngay cả khi Project Blue đang trong quá trình phê duyệt, Beale công bố một dự án khác tại Marana, rộng 600 mẫu Anh, gấp đôi Project Blue. Jackie McGuire, một cựu nhân viên ngân hàng Phố Wall và là mẹ của ba con, cùng các cư dân đã phát động chiến dịch ngăn việc chuyển đổi mục đích sử dụng đất nông nghiệp. Một nghiên cứu công bố tháng 5/2025 cho thấy nhiệt độ khu vực Phoenix tăng tới 1,22°C ở phía cuối gió của các trung tâm dữ liệu. “Lượng nhiệt sinh ra tương đương một đến hai triệu lò sưởi,” McGuire nói. “Hiệu ứng đảo nhiệt có thể khiến Marana không thể ở được.” Hội đồng thành phố Marana cuối cùng vẫn chấp thuận việc chuyển đổi đất.

Tại hạt Pinal lân cận, dự án La Osa, trung tâm dữ liệu lớn nhất bang, dự kiến xây dựng trên 3.300 mẫu Anh với 59 trung tâm dữ liệu, hai nhà máy khí tự nhiên và hệ thống pin lưu trữ. Người dân lo ngại về tiếng ồn kéo dài và giá điện tăng. Trước phản đối, một luật sư của dự án cho biết đã thu hẹp quy mô xuống còn 11 trung tâm.

Việc chia sẻ nguồn nước hạn chế vốn là vấn đề nhức nhối tại Arizona. Bang này từng kiện California lên Tòa án Tối cao Mỹ trong ba thập kỷ về việc phân chia nước sông Colorado. Kết quả, California nhận phần lớn hơn. “Arizona luôn ở thế khó,” Jason Robison, đồng giám đốc Trung tâm Luật Đất đai và Nước Gina Guy, nhận xét.

Chính quyền Arizona đã hạn chế việc tưới cỏ ở Tucson và các chiến dịch giáo dục về tiết kiệm nước được triển khai rộng rãi. Tuy nhiên, theo Sharon Medgal, giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Tài nguyên Nước Đại học Arizona, trung tâm dữ liệu “không tuân theo cùng các quy tắc bổ sung nước” như các ngành khác, do đó “làm cạn kiệt thêm tầng ngậm nước”.

Thống đốc Arizona, Katie Hobbs, đang tái tranh cử vào tháng 11/2026, đã đề nghị liên bang cấp thêm nước cho bang với lý do bang là nơi đặt các ngành công nghiệp thiết yếu như bán dẫn, không gian và trung tâm dữ liệu. Cuối tháng 4/2026, công trình Project Blue bắt đầu xây dựng. Các nhà hoạt động đã tụ tập phản đối từ sáng sớm. Beale sau đó bắt đầu đào giếng trên khu đất sau khi được cấp phép, dự kiến sử dụng 31.000 gallon nước mỗi năm cho nhà vệ sinh và nhà bếp.

“Đây có thể chưa phải là một câu chuyện có hậu, nhưng đó là câu chuyện vẫn đang tiếp diễn,” Vivek Bharathan, phát ngôn viên của No Desert Data Center, nói.