Đàm phán Gaza bế tắc vì yêu cầu nộp bản đồ đường hầm và vũ khí cá nhân

Các cuộc đàm phán ngừng bắn giữa các phe phái Palestine và các bên trung gian tại Ai Cập đang đối mặt với thử thách lớn sau khi Nickolay Mladenov, đại diện cấp cao của “Hội đồng Hòa bình”, yêu cầu không được để lại “một viên đạn nào” ở Gaza.

Trong số các yêu cầu tối đa của cơ quan giám sát Gaza do Tổng thống Mỹ Donald Trump đứng đầu có việc giải trừ hoàn toàn vũ khí của Hamas, nộp bản đồ các đường hầm nhóm này vận hành, và thậm chí cả vũ khí cá nhân của người Palestine ở dải đất này.

Các nguồn tin tham gia đàm phán Cairo cho biết việc bàn giao vũ khí của người Palestine là rào cản chính để chấm dứt hoàn toàn cuộc chiến tranh diệt chủng của Israel ở Gaza.

Các quan chức Palestine cho rằng điều khoản giải trừ vũ khí hoàn toàn đồng nghĩa với việc Mladenov thực chất là người thúc đẩy các yêu cầu tối đa của Israel.

Trọng tâm của sự bế tắc hiện nay là “Điều 8”, một phần quan trọng trong kế hoạch ngừng bắn do Mỹ làm trung gian tháng 10/2025, quy định các điều khoản cụ thể về giải trừ vũ khí, quản lý cơ sở hạ tầng quân sự ở Gaza thời hậu chiến, cũng như chuyển giao trách nhiệm an ninh cho một cơ quan Palestine thống nhất.

Một nguồn tin am hiểu nội bộ các cuộc đàm phán cho biết Hamas ban đầu thể hiện “thái độ tích cực cao” về điều khoản này. Lần đầu tiên, Hamas đồng ý bàn giao “kho vũ khí hạng nặng”, bao gồm tên lửa, rocket và tên lửa chống tăng Kornet mà nhóm này được cho là sở hữu.

“Các nhà trung gian tất nhiên rất hài lòng vì lần đầu tiên Hamas thảo luận vấn đề này. Trước đây, họ hoàn toàn không đề cập đến chủ đề này,” nguồn tin cho biết.

Một nguồn tin của Hamas tham gia đàm phán đã cung cấp các bản dự thảo đối lập của Điều 8. Mladenov muốn các nhóm vũ trang Palestine nộp vô điều kiện tất cả vũ khí. Trong khi đó, Hamas và các phe phái Palestine gắn việc giao nộp vũ khí với việc rút quân Israel khỏi Gaza.

Văn bản do đại diện cấp cao đề xuất:

• Quy trình dần dần, theo từng giai đoạn để “kiểm kê/thu gom” toàn bộ vũ khí theo lộ trình thống nhất, giám sát bởi đại diện cấp cao, Ủy ban Xác minh Thực thi và Lực lượng Ổn định Quốc tế (ISF).
• Quy trình do Palestine dẫn dắt thông qua Ủy ban Quốc gia Quản lý Gaza (NCAG), với sự tham gia của mọi nhóm vũ trang vào việc kiểm kê cơ sở hạ tầng và thu gom vũ khí.
• Không yêu cầu nhóm vũ trang nào chuyển giao vũ khí trực tiếp cho Israel.

Văn bản cuối cùng của Hamas và các phe phái Palestine:

• Việc “kiểm kê và lưu trữ vũ khí hạng nặng” dần dần phải tiến hành song song với việc rút quân Israel theo từng giai đoạn khỏi Gaza.
• Việc thực hiện hoàn toàn phụ thuộc vào việc hoàn tất Giai đoạn 1 của lệnh ngừng bắn, NCAG đảm nhận nhiệm vụ, ISF triển khai và giải thể các lực lượng dân quân vũ trang.
• Việc thực thi thỏa thuận phải dẫn đến một lộ trình chính trị bảo đảm quyền thành lập nhà nước và tự quyết của người Palestine.

Khi Mladenov trình văn bản sửa đổi của Palestine cho Israel, họ bác bỏ ngay lập tức và đưa ra yêu cầu mới: giải thể toàn bộ mạng lưới đường hầm của Lữ đoàn Qassam và phá dỡ mọi cơ sở của nhóm vũ trang này. Khi Hamas từ chối, Mladenov đứng về phía Israel.

Một quan chức cấp cao của Hamas xác nhận các cuộc đàm phán chưa đổ vỡ, nhưng yêu cầu giải trừ vũ khí hoàn toàn đang thử thách nghiêm trọng các cuộc thương lượng. “Mladenov nhấn mạnh rằng Gaza sẽ hoàn toàn không có bất kỳ loại vũ khí nào, cho đến từng viên đạn. Không phe phái nào, không gia đình nào, không dân quân nào, thậm chí không cá nhân nào,” quan chức này nói.

Một nguồn tin từ phe Palestine tham gia đàm phán Cairo tiết lộ sau bốn ngày họp liên tục từ 9/6, các phe phái Palestine ngày 12/6 đã thống nhất sửa đổi Điều 8, đề nghị kiểm kê và lưu trữ vũ khí hạng nặng. Bốn ngày sau, Mladenov gặp đại diện Hamas. Ban đầu ông bày tỏ “không thoải mái” và sau đó đưa ra các sửa đổi mới dựa trên lộ trình hòa bình 15 điểm của mình, bao gồm yêu cầu giải thể năng lực quân sự của Hamas, “cơ sở lưu trữ vũ khí, đường hầm và xưởng sản xuất”. Mladenov lặp lại yêu cầu nộp tất cả vũ khí cá nhân

Kế hoạch này yêu cầu nộp súng trường và vũ khí cho NCAG. Mladenov chính thức nộp tài liệu này ngày 17/6 và hiện đang được các phe phái xem xét. “Chắc chắn sẽ có một cuộc họp toàn diện của tất cả các lực lượng để đạt được một công thức chung và trình lại cho Mladenov. Cánh cửa không đóng lại,” một nguồn tin Palestine cho biết.

Yêu cầu giải trừ vũ khí toàn diện đã bị tất cả các lãnh đạo Palestine bác bỏ, coi đây là cách phá hoại tiến trình hòa bình. Mohammad al-Braim, quan chức truyền thông của Ủy ban Kháng chiến Nhân dân, cho biết các nhóm đã thể hiện “sự linh hoạt chưa từng có” về vũ khí. “Chúng tôi sẽ không giương cờ trắng, không khuất phục trước bất kỳ đe dọa, áp lực hay trì hoãn nào,” ông nói.

Ông cáo buộc Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu và Mladenov biến hồ sơ vũ khí thành “cánh cửa để kiểm soát mọi thứ”, nhấn mạnh mọi bước giải trừ vũ khí phải gắn với giải pháp chính trị toàn diện và rút quân Israel hoàn toàn khỏi Gaza. “Chuyện này sẽ không miễn phí,” ông nói thêm.

Saeed Ziad, nhà phân tích chính trị Palestine, nói rằng đề nghị ban đầu của các phe phái chỉ là “sắp xếp lại vũ khí kháng chiến”, phù hợp với tuyên bố trước đó của Hamas rằng vũ khí sẽ không còn xuất hiện trên đường phố Gaza. “Không có thảo luận nào về giải trừ vũ khí hoặc giải thể các tổ chức quân sự trừ khi một nhà nước Palestine hoàn toàn thống nhất được thành lập,” Ziad nói.

Ông cáo buộc Mladenov từ bỏ tính trung lập và hành động như “nhân viên của Netanyahu”. Israel đến nay chưa thực hiện cam kết nào trong Giai đoạn 1 của thỏa thuận ngừng bắn tháng 10, thay vào đó mở rộng hiện diện quân sự. Hơn một nghìn người Palestine được cho là đã thiệt mạng kể từ khi lệnh ngừng bắn được đề xuất.

Phản hồi yêu cầu bình luận, một quan chức Hội đồng Hòa bình bác bỏ chỉ trích và bảo vệ nỗ lực của Mladenov. “Cáo buộc rằng đại diện cấp cao thúc đẩy quan điểm của bất kỳ bên nào là không chính xác,” quan chức này nói. “Khuôn khổ này là sản phẩm của sự tham gia rộng rãi giữa các bên và trung gian – Ai Cập, Qatar và Thổ Nhĩ Kỳ.”

Quan chức này nhấn mạnh lộ trình “không nên được hiểu là đề xuất của bất kỳ cá nhân hay tổ chức nào” và Mladenov có vai trò “thu hẹp khác biệt”. Về lo ngại của Palestine, quan chức cho biết các cuộc thảo luận không tập trung “vào bất kỳ điều khoản hay biện pháp an ninh đơn lẻ nào” mà là một phần của gói toàn diện dựa trên cách tiếp cận có đi có lại.”