Cựu quan chức an ninh Syria Atef Najib bị tuyên án tử hình cùng Bashar al-Assad

Một tòa án tại Damascus ngày 11/8 đã tuyên án tử hình cựu quan chức an ninh Syria Atef Najib cùng cựu Tổng thống Bashar al-Assad và em trai Maher al-Assad. Bản án được đưa ra với cáo buộc bao gồm giết người có chủ mưu và các tội ác chống lại loài người liên quan đến cuộc trấn áp người biểu tình tại tỉnh Deraa năm 2011.

Khác với al-Assad và gia đình đã chạy sang Nga sau khi chế độ sụp đổ vào tháng 12/2024, Najib đang bị giam giữ tại Syria từ tháng 1/2025. Trong phiên tòa, ông bị buộc tội với ít nhất 10 tội danh, gồm giết người, tra tấn, chịu trách nhiệm cho các vụ thảm sát và tội ác chống lại loài người liên quan đến cuộc đàn áp năm 2011 tại Deraa.

Atef Najib là ai?

Najib, 66 tuổi, là anh họ đầu tiên của cựu Tổng thống Bashar al-Assad và từng là người đứng đầu cơ quan an ninh chính trị tại tỉnh Deraa, miền nam Syria. Ông gia nhập Học viện Quân sự Homs sau khi tốt nghiệp phổ thông và sau đó giữ vị trí này trong thời gian xảy ra cuộc nổi dậy năm 2011. Ông bị chính quyền al-Assad cách chức vào tháng 4/2011 vì bị cáo buộc đàn áp các cuộc biểu tình.

Nổi tiếng là người đứng đầu an ninh Deraa thời điểm các thiếu niên bị bắt và tra tấn vì viết khẩu hiệu chống chính phủ lên tường trường học – sự kiện được coi là chất xúc tác cho cuộc nổi dậy rộng lớn hơn, dẫn đến cuộc nội chiến kéo dài 14 năm.

Najib rời Syria sau khi chế độ sụp đổ nhưng sau đó quay trở lại. Lực lượng an ninh Bộ Nội vụ đã bắt giữ ông vào tháng 1/2025 trong chiến dịch nhắm vào tàn dư chính phủ cũ tại tỉnh Latakia. Việc bắt giữ ông được coi là một trong những vụ quan trọng nhất đối với các cựu quan chức an ninh, do vị trí nhạy cảm của ông trong giai đoạn đầu cuộc nổi dậy.

Phán quyết của tòa

Tòa án Hình sự số 4 tại Damascus đã ra phán quyết vào ngày 11/8 sau phiên xét xử bắt đầu từ ngày 26/4. Najib là bị cáo duy nhất có mặt trực tiếp trong tòa, trong khi al-Assad và Maher bị xét xử vắng mặt.

Theo phán quyết, Najib liên quan đến việc tra tấn nhiều tù nhân và chịu trách nhiệm cho cái chết của nhiều người trong thời gian giam giữ. Tòa xác định các hành vi của chính quyền al-Assad tại tỉnh Deraa năm 2011 là tội ác chống lại loài người. Theo báo cáo của Al Jazeera Mubasher, 75 nguyên đơn đã nộp đơn kiện Najib và cung cấp lời khai trong suốt phiên tòa.

Đây là lần đầu tiên một tòa án Syria ra phán quyết đối với một quan chức cấp cao thời al-Assad dưới chính quyền chuyển tiếp hiện nay.

Ý nghĩa của phán quyết

Phiên tòa được coi là bài kiểm tra đối với hệ thống tư pháp chuyển tiếp của Syria và khả năng của chính quyền mới trong việc truy cứu trách nhiệm các quan chức chế độ cũ. Chính phủ của Tổng thống lâm thời Ahmed al-Sharaa từng bị chỉ trích vì chậm triển khai quy trình công lý chuyển tiếp sau cuộc chiến khiến ước tính khoảng 500.000 người thiệt mạng.

Theo báo cáo năm 2025 của Mạng lưới Nhân quyền Syria, hơn 181.000 người đã bị cưỡng bức mất tích hoặc giam giữ tùy tiện trong chiến tranh, trong đó 90% do chế độ al-Assad thực hiện.

Fadel Abdulghany, người sáng lập Mạng lưới Nhân quyền Syria, nhận định: “Điều quan trọng trong quy trình này không chỉ giới hạn ở việc Najib có bị truy cứu trách nhiệm hay không… Ý nghĩa thực sự của phiên tòa nằm ở nền tảng pháp lý mà các quy trình này để lại cho hồ sơ tư pháp.”

Phóng viên Al Jazeera tại Damascus cho biết người dân đã tập trung bên ngoài tòa án khi phán quyết được công bố, bày tỏ sự nhẹ nhõm và ăn mừng trên đường phố. “Đất nước đã cố gắng hòa giải hơn 5 thập kỷ độc tài của gia đình al-Assad trong khoảng 18 tháng qua,” phóng viên này nói thêm.