Một đoạn video lan truyền trên mạng xã hội ghi lại cảnh một phụ nữ Nga giải thích lý do khiến cô và một người đàn ông lái xe đến một trạm xăng ở Kazakhstan: “Chỉ đơn giản là để đổ đầy bình”. Hành động này phản ánh một hiện tượng mới ở Nga: “du lịch nhiên liệu” và “săn xăng”.
Từ đầu năm đến nay, các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái của Ukraine đã liên tục nhắm vào các nhà máy lọc dầu và kho nhiên liệu của Nga, từ Crimea đến Baltic và Tây Siberia, gây ra những cột khói đen ngòm. Trong khi Tổng thống Nga Vladimir Putin từ chối nối lại đàm phán hòa bình, hàng chục triệu người Nga đang phải đối mặt với tình trạng thiếu xăng, xếp hàng dài tại các trạm xăng, thậm chí có cả cãi vã và ẩu đả.
Người dân ở các vùng giáp biên giới Kazakhstan, đặc biệt là khu vực dọc sông Volga, thường lái xe hàng trăm km sang nước láng giềng – quốc gia giàu dầu mỏ nhất Trung Á – chỉ để đổ xăng. Chính phủ Kazakhstan cuối tháng 5 đã cấm xuất khẩu xăng, nhưng lực lượng biên phòng cho biết vẫn ngăn chặn được hàng trăm vụ buôn lậu nhiên liệu về Nga bằng can nhựa, bồn chứa tự chế hoặc xe tải chở nhiên liệu lớn.
Một doanh nhân ở Almaty giấu tên tiết lộ: “Có rất nhiều hàng lậu dọc biên giới”. Dù sở hữu ba nhà máy lọc dầu lớn từ thời Liên Xô, giá xăng tại Kazakhstan vẫn tăng 15,6% trong năm nay. Các nước Trung Á khác như Kyrgyzstan và Tajikistan, vốn nhập tới 90% xăng từ Nga, chịu ảnh hưởng nặng nề nhất. Kyrgyzstan đã phải điều chỉnh giá xăng và tìm kiếm sự hỗ trợ từ các nước thuộc Liên Xô cũ. Các chuyên gia dự báo việc khắc phục các nhà máy lọc dầu của Nga có thể mất nhiều tháng hoặc nhiều năm.
Tajikistan đặc biệt dễ bị tổn thương khi sản lượng lọc dầu nội địa chỉ đáp ứng 0,5% nhu cầu xăng. Chính phủ nước này đã tích trữ nhiên liệu đủ dùng ít nhất 60 ngày và ký thỏa thuận nhập khẩu 2,5 triệu tấn dầu và xăng từ Iran. Với sự giúp đỡ của Tập đoàn Dầu khí Quốc gia Trung Quốc (CNPC), Tajikistan đang tăng cường tìm kiếm các mỏ dầu tiềm năng và dự kiến trình báo cáo khảo sát vào cuối năm nay.
Uzbekistan, nước sản xuất ô tô lớn trong khu vực, cũng đang xây dựng kho dự trữ chiến lược, đủ dùng trong 2-3 tháng cho mùa đông. Nhiều tài xế nước này đã chuyển sang dùng khí nén tự nhiên để tiết kiệm chi phí. Các nhà phân tích cho rằng Trung Quốc là bên hưởng lợi lớn từ cuộc khủng hoảng khi doanh số xe điện Trung Quốc tại Kazakhstan tăng gấp 36 lần trong giai đoạn 2022-2025.
