Cuộc đua giành vị thế "thủ đô thứ hai" của Nhật Bản đang ngày càng gay cấn khi nhiều khu vực trên cả nước nỗ lực trở thành trung tâm hành chính hỗ trợ cho Tokyo. Tuy nhiên, đạo luật mới được ban hành lại thiếu các quy định cụ thể về điều kiện để trở thành trung tâm hành chính thay thế, gây nhiều tranh cãi về tính minh bạch của quy trình tuyển chọn.
Theo đó, một đạo luật được thông qua trước đó đã mở đường cho việc thành lập "thủ đô thứ hai", với mục tiêu giảm tải cho Tokyo trong vai trò trung tâm hành chính và chính trị của đất nước. Tuy nhiên, trong văn bản luật hiện chỉ nêu rõ các cơ quan chính phủ có thể được di dời tới một hoặc nhiều địa điểm khác, mà không đưa ra tiêu chí cụ thể thế nào là một ứng viên phù hợp, cũng như mô hình hoạt động của trung tâm mới này.
Nhiều tỉnh, thành phố đã nhanh chóng bày tỏ nguyện vọng tham gia, coi đây là cơ hội thúc đẩy kinh tế và nâng cao vai trò của địa phương. Nhưng giới học giả và chuyên gia chính sách lại bày tỏ lo ngại khi cho rằng, việc thiếu vắng những tiêu chí rõ ràng có thể khiến quá trình lựa chọn bị chi phối bởi các tính toán chính trị thay vì dựa trên năng lực và điều kiện thực tế của từng khu vực.
"Luật pháp hiện chỉ mang tính định hướng. Nếu không có bộ tiêu chí minh bạch, việc lựa chọn rất dễ bị tác động bởi các yếu tố như cân bằng chính trị, lợi ích vùng miền hay cả các mối quan hệ cá nhân", một chuyên gia phân tích chính sách công nhận định.
Một số nhà nghiên cứu về hành chính công cũng cảnh báo rằng, nếu quy trình không minh bạch, cuộc cạnh tranh có thể trở thành sân chơi của những khu vực có tiếng nói chính trị mạnh mẽ hơn, đi ngược lại mục tiêu ban đầu là xây dựng một trung tâm dự phòng hiệu quả cho Tokyo. Họ kêu gọi chính phủ sớm xây dựng các tiêu chí lựa chọn dựa trên nhiều yếu tố như hạ tầng giao thông, năng lực xử lý khủng hoảng, nguồn nhân lực và khả năng chịu tải của khu vực.
Dư luận Nhật Bản cũng đang chú ý tới diễn biến này, khi chính phủ cho biết sẽ sớm đưa ra các hướng dẫn chi tiết về cách thức đánh giá các đề xuất từ các địa phương. Trước mắt, việc xác định một hoặc nhiều "thủ đô thứ hai" dự kiến vẫn sẽ là bài toán khó, đòi hỏi sự cân bằng giữa nhu cầu phi tập trung hóa và hiệu quả vận hành của bộ máy hành chính quốc gia.
