Cộng hòa Dân chủ Congo đóng cửa không phận, Uganda siết biên giới khiến thành phố tâm dịch Ebola bị cô lập

Goma, Cộng hòa Dân chủ Congo – Bộ Giao thông và Truyền thông CHDC Congo đã ra quyết định cấm toàn bộ hoạt động hàng không tại Bunia, thủ phủ tỉnh Ituri, nơi virus Ebola đang tiếp tục lây lan.

Trong một tuyên bố, chính quyền cho biết đây là "biện pháp phòng ngừa" nhằm "ngăn chặn sự lây lan xuyên biên giới của dịch bệnh và đảm bảo sức khỏe, an toàn cho hành khách, phi hành đoàn và nhân viên sân bay". Các dịch vụ hàng không được yêu cầu tuân thủ nghiêm ngặt hướng dẫn y tế do cơ quan chức năng ban hành.

Dù lệnh cấm được áp dụng, Kinshasa vẫn cho phép một số ngoại lệ. Các chuyến bay nhân đạo, y tế và khẩn cấp có thể được cấp phép nếu có sự phê duyệt đặc biệt từ nhà chức trách hàng không và y tế. Quy định này nhằm đảm bảo các hoạt động thiết yếu, đặc biệt là vận chuyển nhân viên y tế, vật tư và viện trợ nhân đạo.

Pascal Tudja, một nhà phân tích kinh tế tại Bunia, nhận định: “Sân bay Bunia là một trong những cửa ngõ của Congo. Nhiều máy bay cất cánh và hạ cánh ở đó. Việc đóng cửa sẽ gây ra sự gián đoạn lớn. Đường bộ hầu như không thể đi qua và nhiều người thích đi máy bay”.

Sự cô lập ngày càng gia tăng

Uganda, một trong những cửa ngõ xuyên biên giới chính của Bunia cho thương mại và đi lại, cũng áp dụng các biện pháp hạn chế đối với việc đi lại từ CHDC Congo nhằm ngăn chặn Ebola lây lan. Các biện pháp này đã ảnh hưởng đến giao thông và đi lại giữa miền đông Congo và Uganda, bao gồm các khu vực gần tỉnh Ituri, làm phức tạp thêm thương mại và đi lại trong khu vực.

Nhiều hàng hóa vào Bunia đi qua Uganda, khiến quốc gia láng giềng trở thành tuyến đường cung ứng quan trọng cho thành phố. Sự kết hợp của các hạn chế đã bắt đầu ảnh hưởng đến hoạt động thương mại.

Sarah Bitangalo, một tiểu thương bán quần áo tại Bunia, cho biết: “Việc đóng cửa biên giới với Uganda đã ảnh hưởng đến việc kinh doanh của tôi. Tôi nhập hàng từ Kampala. Tôi có đơn đặt hàng từ khách nhưng không thể giao được vì biên giới đóng cửa”.

Bernard Bahati, một giáo viên và là cha của ba đứa trẻ, cho rằng việc đóng cửa không phận là cần thiết để ngăn chặn virus, nhưng băn khoăn về thời gian áp dụng và kêu gọi các biện pháp hỗ trợ đi kèm cho người dân. Ông cảnh báo: “Sân bay này là chất xúc tác thực sự cho sự phát triển kinh tế của Bunia. Hàng trăm tấn thực phẩm và hàng hóa phi thực phẩm được phân phối ở Ituri qua sân bay. Chúng tôi có nguy cơ chứng kiến một thảm họa y tế đi kèm thảm họa kinh tế”.

Doanh nghiệp lao đao

Mitterrand Mweze, một doanh nhân tại Bunia với gần 20 năm đầu tư vào khách sạn, quán bar và khu vui chơi trẻ em, cho rằng việc đóng cửa sân bay đồng nghĩa với việc khu vực bị cắt đứt hoặc cô lập, đe dọa hoạt động kinh doanh của ông. “Có những du khách đến đầu tư vì lý do kinh tế. Không có sân bay, thật khó để kinh doanh như bình thường”, ông nói.

Theo UN-Habitat, 50% hoạt động kinh tế tại Bunia thuộc khu vực dịch vụ, bao gồm dịch vụ, vận tải, bán lẻ và hành chính công. Mitterrand Mweze kêu gọi chính phủ xem xét các biện pháp giảm thuế để giảm bớt gánh nặng cho doanh nghiệp: “Chúng tôi đề nghị chính phủ hãy nghĩ đến chúng tôi trong vấn đề thuế. Họ có thể làm cho mọi thứ dễ dàng hơn vì chúng tôi sẽ không thể hoạt động như trước. Nếu không, chúng tôi có nguy cơ phá sản trong giai đoạn khó khăn này”.

Cái giá phải trả

Vùng y tế Bunia là một trong 11 vùng y tế của Congo chịu ảnh hưởng bởi đợt bùng phát Ebola được công bố vào giữa tháng 5 năm 2026. Theo Bộ Y tế Công cộng Congo, tính đến ngày 26 tháng 5 năm 2026, dịch đã cướp đi sinh mạng của hơn 220 người. Hơn 930 ca bệnh đã được báo cáo tại các tỉnh Bắc Kivu, Nam Kivu và Ituri.

Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh châu Phi (Africa CDC) cho biết gần 500 triệu USD đã được các chính phủ châu Phi và đối tác quốc tế cam kết và tài trợ để hỗ trợ ứng phó với dịch Ebola tại Congo, Uganda cũng như các quốc gia có nguy cơ cao khác.

Chủng Bundibugyo, một trong sáu loài virus Ebola, có thể gây tử vong cao với tỷ lệ tử vong lên tới 50%. UN-Habitat cho biết hầu hết hoạt động kinh tế ở Bunia là do các dịch vụ như thương mại, vận tải và bán lẻ thúc đẩy. Nhà phân tích Tudja cảnh báo: “Chúng ta sẽ phải đối mặt với tình trạng thiếu hụt hàng hóa nghiêm trọng, và khi hàng hóa khan hiếm, giá cả có thể tăng vọt”.