Chiến tranh thương mại Mỹ-Canada leo thang, kinh tế Canada đối mặt nguy cơ suy thoái

Chiến tranh thương mại mà Tổng thống Mỹ Donald Trump phát động với Canada được dự báo sẽ gây thiệt hại cho doanh nghiệp hai nước, nhưng các chuyên gia cho rằng nền kinh tế Canada sẽ chịu tổn thất nặng nề hơn khi các biện pháp thuế quan trả đũa làm tăng nguy cơ suy thoái.

Hôm thứ Bảy (23/8), Mỹ đã áp thuế 50% đối với lượng hàng hóa trị giá 20 tỷ USD của Canada sau khi các cuộc đàm phán thương mại song phương sụp đổ. Đến thứ Hai (25/8), Thủ tướng Canada Mark Carney công bố các biện pháp trả đũa đối với hơn 700 sản phẩm của Mỹ, cũng trị giá 20 tỷ USD, với mức thuế 15%, 25% và 50%, có hiệu lực từ ngày 8/9. Cùng ngày, ông Trump còn đe dọa áp thêm thuế 50% đối với toàn bộ sản phẩm ô tô từ Canada bắt đầu từ tháng 1/2027.

Bà Vina Nadjibulla, đồng sáng lập kiêm CEO của Trung tâm Chiến lược Nhà nước, một tổ chức tư vấn chính sách phi đảng phái tại Canada, cho biết làn sóng phản đối của người dân Canada hiện rất mạnh mẽ: “Người dân cảm thấy rất phấn khích trước việc Canada đứng lên chống lại Trump, và có một cảm giác yêu nước rõ rệt ở Ottawa, nhưng tôi không biết điều đó sẽ kéo dài được bao lâu”.

Nguy cơ mất việc làm

Nền kinh tế Canada chỉ bằng 1/10 so với Mỹ, và nước này xuất khẩu khoảng 70% sản lượng sang thị trường phía nam, khiến họ đặc biệt dễ bị tổn thương trước các biện pháp trừng phạt thương mại của Mỹ.

Hãng tư vấn Oxford Economics ước tính thuế quan của Mỹ sẽ làm giảm 0,3 điểm phần trăm GDP của Canada trong năm tới, nhưng sẽ gây thiệt hại đáng kể cho một số tỉnh bang và ngành nghề cụ thể. Các nhà sản xuất tại Quebec, New Brunswick và Ontario sẽ bị ảnh hưởng nặng nề nhất, cùng với các nhà xuất khẩu ở British Columbia do phụ thuộc nhiều vào thị trường Mỹ. Các mặt hàng dễ bị thay thế như xi măng, giấy, gỗ, đồ uống, quần áo, nhựa và điện tử nằm trong danh sách chịu thuế cao nhất.

Bà Ashley Kalyn, chuyên gia tư vấn thương mại quốc tế tại Peacock Tariff Consulting ở Toronto, cảnh báo: “Đây chắc chắn là một cuộc chiến tranh thương mại. Chúng tôi đang cảm nhận những tác động tại Canada và dự kiến sẽ mất tới 100.000 việc làm”. Bà cũng cho biết một số khách hàng của công ty đang có kế hoạch đóng cửa nhà máy và sa thải công nhân nếu thuế quan tiếp tục được duy trì.

Căng thẳng leo thang

Căng thẳng tiếp tục leo thang trong tuần này khi ông Trump tuyên bố chính phủ Mỹ sẽ gọi hồ Ontario là “hồ America” nhằm phản đối Canada. Thủ tướng Carney chỉ trích động thái này trên mạng xã hội, nhấn mạnh rằng tên “Ontario” có nguồn gốc từ người bản địa, tồn tại hơn 400 năm trước cả khi Canada và Mỹ thành lập. Thủ hiến Manitoba Wab Kinew cũng bác bỏ việc đổi tên là một hành động yếu ớt, ví von đây giống như “một ban nhạc rock đã hết thời biểu diễn trong sòng bạc với những bài hát cũ kỹ”.

Nguy cơ chấm dứt USMCA

Các nhà kinh tế lo ngại rằng nếu quan hệ song phương tiếp tục xấu đi, Hiệp định Thương mại Tự do Mỹ-Mexico-Canada (USMCA) có thể bị chấm dứt. Kịch bản này sẽ “đẩy nền kinh tế Canada vào suy thoái và khiến nước này đi xuống vĩnh viễn”, ông Tony Stillo, Giám đốc Kinh tế Canada tại Oxford Economics, cảnh báo.

USMCA hiện bảo vệ phần lớn hàng xuất khẩu của Canada khỏi thuế quan Mỹ, giúp thuế suất hiệu lực đối với hàng hóa Canada duy trì ở mức 5,1%, một trong những mức thấp nhất toàn cầu. Ngay cả với các mức thuế mới, con số này dự kiến chỉ tăng lên 6,9%.

Ông Matthew Holmes, Phó chủ tịch điều hành kiêm Giám đốc chính sách công của Phòng Thương mại Canada, bày tỏ hy vọng hai bên sẽ sớm quay lại bàn đàm phán thay vì trả đũa không hồi kết: “Một cuộc chiến tiêu hao sẽ không có lợi cho nền kinh tế nào. Nhưng Canada đang cho thấy sự kiên cường của mình”.

Ngành ô tô lao đao

Một lĩnh vực đáng lo ngại khác là ngành sản xuất ô tô. Cách đây gần 18 tháng, ông Trump đã áp thuế 25% đối với ô tô và phụ tùng từ Canada, với một số miễn trừ theo USMCA. Các nhà sản xuất và đại lý phần lớn đã hấp thụ được chi phí tăng thêm nhờ đó giá xe mới tương đối ổn định. Tuy nhiên, việc ông Trump đe dọa tăng thuế ô tô lên 50% từ năm 2027 có thể sẽ làm suy yếu nghiêm trọng ngành công nghiệp ô tô xuyên biên giới. Ông Bernard Yaros, chuyên gia kinh tế Mỹ tại Oxford Economics, nhận định “lá chắn” của ngành ô tô đang “mỏng dần”, và mức thuế 50% sẽ gây tổn hại không cân xứng cho các bang Trung Tây như Michigan, Ohio và Indiana vốn phụ thuộc vào linh kiện sản xuất tại Canada.

Đáng chú ý, thời điểm tăng thuế được cho là có chủ đích, diễn ra vài tháng sau cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ tại Mỹ, giúp ông Trump bớt bị ràng buộc bởi chính trị nội địa. Điều này có thể tạo tiền đề cho một môi trường thuế quan đầy biến động trong hai năm cuối của nhiệm kỳ thứ hai của ông Trump.

Tác động đối với các bên khác

Trong nội bộ Canada, các cuộc tấn công mới nhất của ông Trump cũng đang làm lộ rõ những chia rẽ chính trị. Thủ hiến Ontario Doug Ford ủng hộ cách tiếp cận cứng rắn, cảnh báo “mọi lựa chọn đều có thể được đưa lên bàn” bao gồm cả việc cắt điện và xuất khẩu khoáng sản quan trọng sang Mỹ. Trong khi đó, Alberta và Saskatchewan từ chối áp thuế xuất khẩu đối với dầu mỏ và bồ tạt – những trụ cột chính của kinh tế hai tỉnh bang này.

Bà Nadjibulla cho rằng thế giới đang theo dõi cách Canada xử lý người hàng xóm ngày càng thù địch ở phía nam: “Việc Canada có thể giữ vững lập trường này hay không cũng có ý nghĩa đối với các nước khác”. Bà cũng lưu ý rằng mốc thời gian quan trọng là ngày 8/9 – thời điểm các biện pháp thuế quan trả đũa của Canada có hiệu lực. “Thật khó để dự đoán điều gì sẽ xảy ra. Tâm lý tuần này là sự leo thang”, bà nói.