Châu Á đẩy mạnh dự trữ dầu khí trong nước sau khủng hoảng eo biển Hormuz

Sáu tháng sau khi Mỹ và Israel xung đột với Iran, châu Á - khu vực phụ thuộc lớn vào dầu khí từ Vịnh Ba Tư qua eo biển Hormuz - vẫn đang hứng chịu những tác động kinh tế nặng nề. Việc tàu thuyền qua lại eo biển này bị hạn chế nghiêm trọng do các cuộc tấn công của Iran và hải quân Mỹ phong tỏa đã khiến giá năng lượng tăng vọt, buộc nhiều quốc gia trong khu vực phải áp dụng các biện pháp tiết kiệm nhiên liệu khẩn cấp như giới hạn giá, hạn chế lái xe hoặc yêu cầu công chức làm việc tại nhà.

Từ đó đến nay, châu Á đang tìm kiếm giải pháp lâu dài cho cuộc khủng hoảng năng lượng nghiêm trọng nhất trong lịch sử bằng cách giữ nguồn dầu khí cần thiết ở gần hơn.

Bà Parul Bakshi, nghiên cứu viên tại Viện Nghiên cứu Năng lượng Oxford, nhận định: “Cuộc khủng hoảng đang tạo ra hai loại đầu tư rất khác nhau: một là cơ sở hạ tầng né tránh rủi ro địa chính trị, hai là cơ sở hạ tầng loại bỏ hoàn toàn sự phụ thuộc vào nhiên liệu nhập khẩu.”

Nhật Bản đề xuất sáng kiến khu vực

Một trong những đề xuất tham vọng nhất đến từ Nhật Bản. Dù phụ thuộc lớn vào năng lượng Trung Đông, Nhật Bản vẫn vượt qua khủng hoảng tốt hơn nhiều nền kinh tế khác nhờ sở hữu một trong những kho dự trữ dầu chiến lược lớn nhất thế giới. Tokyo đang muốn các nước láng giềng Đông Nam Á noi theo.

Tháng 4, Thủ tướng Nhật Sanae Takaichi công bố sáng kiến POWERR Asia trị giá 10 tỷ USD nhằm giúp các nền kinh tế Đông Nam Á mua dầu thô và các sản phẩm dầu mỏ, cũng như xây dựng kho dự trữ chiến lược dài hạn.

Dự trữ khu vực dưới chuẩn an toàn

Theo truyền thông nhà nước, khi chiến tranh Iran bùng nổ cuối tháng 2, Việt Nam chỉ có lượng dầu dự trữ quốc gia đủ dùng trong 5-7 ngày, dù tồn kho thương mại và các nguồn khác có thể kéo dài thêm 65 ngày. Thái Lan nắm giữ khoảng 61 ngày dự trữ (công và tư) so với mức tối thiểu 25 ngày theo quy định. Philippines ước tính có 50-60 ngày trong kho thương mại tư nhân. Tất cả đều dưới ngưỡng tối thiểu 90 ngày của Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA).

Tại Bangkok và Manila, chiến tranh đã thúc đẩy việc thành lập kho dự trữ dầu chiến lược của chính phủ. Tháng trước, một ủy ban quốc hội Philippines đã thông qua dự luật tạo lập kho dự trữ chính phủ 60 ngày. Trong khi đó, quan chức Thái Lan tiến hành kế hoạch xây dựng đường ống dẫn dầu thô xuyên bán đảo và các kho chứa, nhằm cạnh tranh với Singapore trong lĩnh vực lưu trữ dầu thô vùng Vịnh, theo ông Ben Kiatkwankul tại công ty tư vấn Maverick Consulting Group.

Ấn Độ và các nước lớn mở rộng kho dự trữ

Ấn Độ cũng đang tính toán lại kho dự trữ chiến lược. Theo S&P Global, nước này có khoảng 74 ngày dự trữ dầu tính đến tháng 5, hơn 90% do doanh nghiệp nhà nước nắm giữ. Tháng 7, Tập đoàn Dầu khí Tự nhiên Ấn Độ (ONGC) công bố xây dựng kho dự trữ 1,75 triệu tấn (tương đương 13 triệu thùng) ở phía nam, bổ sung cho kế hoạch mở rộng thêm 6,5 triệu tấn.

Các nền kinh tế lớn khác như Nhật Bản, Hàn Quốc, Singapore tìm cách ký thỏa thuận lưu trữ trực tiếp với các nhà cung cấp vùng Vịnh. Bà Clara Gillispie, chuyên gia cấp cao về khí hậu và năng lượng tại Hội đồng Quan hệ Đối ngoại Mỹ (CFR), cho biết các nước này đã có quan hệ lâu dài với một số quốc gia Trung Đông trong việc đặt kho chứa gần bờ biển của họ, và hiện có sự quan tâm mở rộng năng lực hiện có cũng như ký các thỏa thuận mới, trong đó có trao đổi với Ấn Độ.

Công ty Dầu khí Quốc gia Abu Dhabi (ADNOC) của UAE đã lưu trữ dầu tại Singapore, Ấn Độ, Hàn Quốc và Nhật Bản. Kuwait và Saudi Arabia cũng có kho dự trữ ở Hàn Quốc, Nhật Bản. ADNOC đặt mục tiêu nâng công suất lưu trữ dầu thô tại Ấn Độ lên 30 triệu thùng, trong khi New Delhi đang xem xét đề xuất lưu trữ một phần dự trữ chiến lược tại cảng Fujairah của UAE trên Vịnh Oman - nằm ngoài điểm nghẽn Hormuz.

Truyền thông Hàn Quốc đưa tin Seoul đang cân nhắc mở rộng kho dự trữ dầu (hiện khoảng 146 triệu thùng) thêm 30-40 triệu thùng, cao hơn so với kế hoạch ban đầu 20 triệu thùng.

Trung Quốc tăng cường đầu tư an ninh năng lượng

Tại Trung Quốc - nước tiêu thụ dầu lớn thứ hai thế giới - việc phong tỏa eo biển Hormuz củng cố niềm tin rằng nước này cần đầu tư mạnh hơn vào an ninh năng lượng. Kế hoạch 5 năm lần thứ 15 (2026-2030) về phát triển dầu khí đã bao gồm các điều khoản về đường ống dẫn dầu, mở rộng kho LNG và khoan sâu dưới biển. Tập đoàn đường ống nhà nước PipeChina hồi tháng 5 cho biết đang đẩy nhanh xây dựng khoảng 40 dự án dầu khí, trong đó có 9.000 km đường ống nội địa.

Ông David Fishman, chuyên gia chính sách năng lượng Trung Quốc tại Tập đoàn Lantau có trụ sở Hồng Kông, cho rằng cuộc xung đột Hormuz “không phải là nguyên nhân trực tiếp” khiến các điều khoản này xuất hiện trong dự thảo kế hoạch, nhưng nó “nhấn mạnh cho các nhà hoạch định chính sách rằng cách suy nghĩ này là đúng đắn và giả định về sự bất ổn kinh niên là có cơ sở” . Mọi nghi ngờ về chi phí hoặc nỗ lực xây dựng kho dự trữ năng lượng quốc gia dư thừa “chắc chắn đã tan biến”.

Bà Bakshi từ Oxford nhấn mạnh điểm chung của khu vực là giảm thiểu tiếp xúc với “một loại nhiên liệu, một nhà cung cấp hoặc một điểm nghẽn”. “Không còn đủ để hỏi thùng dầu tiếp theo đến từ đâu. Chúng ta cũng phải hỏi nó đến bằng cách nào, có thể hoạt động bao lâu mà không có nó và liệu có thể giảm nhu cầu về thùng dầu đó hay không”, bà nói.