Căng thẳng quanh quy định khăn trùm đầu trong trường học Azerbaijan

Cuộc tranh luận về khăn trùm đầu trong các trường công lập Azerbaijan đang trở thành một cuộc đấu tranh cá nhân đối với cô giáo Gulshan Aliyeva, người lo ngại sự nghiệp và việc học của con gái bị ảnh hưởng.

Theo Al Jazeera, giáo viên tiếng Anh có 23 năm kinh nghiệm này cho biết trong tuần qua cô đến trường với khăn trùm đầu nhưng bị từ chối cho vào. Con gái cô cũng bị chặn không được vào trường trung học ở Baku.

"Tôi muốn hoàn thành trách nhiệm của mình, giảng dạy học sinh và tiếp tục sự nghiệp mà không để niềm tin tôn giáo trở thành rào cản đối với việc làm của tôi", Aliyeva nói, đồng thời viện dẫn Điều 16 Bộ luật Lao động Azerbaijan về cấm phân biệt đối xử trong việc làm.

Hồi tháng trước, các quy định mới không nêu đích danh khăn trùm đầu nhưng cấm học sinh mặc trang phục vi phạm nguyên tắc thế tục trong giáo dục. Các cuộc biểu tình đã nổ ra tại quốc gia có hơn 90% dân số theo đạo Hồi này.

Aliyeva nằm trong số nhiều giáo viên và học sinh bị từ chối vào trường. Ngày thứ Hai, Bộ Nội vụ cho biết 37 người đã bị tạm giữ vì gây rối trật tự công cộng khi vi phạm quy định mới.

"Các quyền hiến định của chúng tôi về làm việc và học tập không bị cản trở phải được bảo đảm", Aliyeva nói, cho biết sẽ tiếp tục đến trường và đưa vụ việc ra cơ quan chức năng nếu cần.

Sở Giáo dục thành phố Baku thông báo sẽ giám sát các trường để đánh giá mức độ tuân thủ.

Trong cuộc trả lời phỏng vấn truyền thông địa phương ngày thứ Ba, Giáo chủ Hồi giáo vùng Kavkaz Allahshukur Pashazade nói khăn trùm đầu là "nghĩa vụ tôn giáo quan trọng". Ông cho rằng người dân "không thể phản đối các quyết định của nhà nước" nhưng có thể bày tỏ "quan điểm với tư cách công dân", đồng thời chỉ trích người biểu tình gây ảnh hưởng đến trường học.

Ông cũng nói vấn đề đang bị lợi dụng cho mục đích chính trị và kêu gọi những người chỉ trích làm việc với các bộ trưởng liên quan.

Không phải ai cũng cho rằng các hạn chế này xâm phạm quyền cá nhân. Timur Rzayev, một cư dân Baku, tin rằng tranh cãi đã bị chính trị hóa quá mức. Theo ông, chính sách đồng phục của chính phủ nên được tuân thủ "thay vì tranh luận".

"Có quyết định của chính phủ về việc thực hiện quy định trang phục đồng phục", ông nói và bày tỏ phản đối việc trẻ em gái dưới 18 tuổi đội khăn trùm đầu, cho rằng quyết định như vậy thường phản ánh mong muốn của cha mẹ hơn là nguyện vọng của trẻ.

Quan điểm này phản ánh lo ngại rộng hơn của một bộ phận người Azerbaijan rằng thực hành tôn giáo không nên hòa lẫn với giáo dục công lập. "Chúng tôi là một nhà nước thế tục tôn trọng quyền của người theo đạo", ông nói.

Trong thời kỳ Xô viết, nhà nước hạn chế thực hành tôn giáo và không cho phép người dân tự do tuân theo truyền thống tôn giáo. Sau khi độc lập, các hạn chế này được nới lỏng, cho phép người dân tự do hơn trong việc thực hành đức tin.

Natiq Jafarli, lãnh đạo đảng đối lập REAL, nói vấn đề học sinh đội khăn trùm đầu cần được thảo luận thêm, nhưng ông ủng hộ tìm kiếm thỏa hiệp, đặc biệt với học sinh nhỏ tuổi.

"Vấn đề liên quan đến nữ sinh cần được thảo luận. Các trường công lập nên có những thỏa hiệp nhất định cho học sinh tiểu học", ông nói, đồng thời cho rằng giáo viên là người lớn và việc áp đặt hạn chế về cách ăn mặc của họ là cách tiếp cận sai lầm.

Căng thẳng với Thổ Nhĩ Kỳ

Tranh cãi cũng ảnh hưởng đến mối quan hệ gần gũi nhất của Azerbaijan trên trường quốc tế. Oktay Saral, cố vấn của Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Recep Tayyip Erdogan, nói động thái của Azerbaijan là "không thể chấp nhận".

"Để một nữ sinh đội khăn vì lý do đức tin đứng ở cổng trường – điều này có thể phù hợp với lương tâm, với cảm nhận công lý nào?", ông viết trên X.

Đảng cầm quyền Yeni Azerbaijan (YAP) ngày thứ Ba phản pháo, nói bình luận "vô trách nhiệm" của Saral có nguy cơ gây hại cho quan hệ giữa hai đồng minh thân thiết.

Zahid Oruj, chủ tịch Ủy ban Nhân quyền Quốc hội Azerbaijan, nói biện pháp này không phải hành vi phân biệt đối xử tôn giáo hay tấn công tự do ngôn luận.

"Không có lệnh cấm đội khăn trùm đầu ngoài trường học, và mục tiêu chính là duy trì quy định đồng phục trong môi trường giáo dục", ông nói với Al Jazeera, thêm rằng nhiều người Azerbaijan không đội khăn trùm đầu nhưng vẫn tôn kính Kinh Quran và tin vào Thượng đế, cho thấy bất đồng về trang phục học đường không nên đánh đồng với thù địch tôn giáo.

Diễn đàn NGO Quốc gia Azerbaijan cũng chỉ trích điều họ mô tả là chính trị hóa tranh luận. Tính thế tục của Azerbaijan được ghi trong hiến pháp: Điều 7 định nghĩa đất nước là nhà nước thế tục; Điều 18 thiết lập tách biệt tôn giáo và nhà nước, quy định tính thế tục của hệ thống giáo dục công lập; trong khi Điều 48 bảo đảm tự do lương tâm.

Các quy định này đặt giáo dục thế tục và tự do tôn giáo trong cùng khuôn khổ hiến pháp, làm dấy lên câu hỏi về cách nhà nước dung hòa khi quy định trang phục trong trường công.

Azer Rashidoglu, chủ tịch Hiệp hội Công chúng Nghiên cứu Xã hội Khoan dung có trụ sở tại Azerbaijan, tin rằng quy định mới không phù hợp với Hiến pháp và những người bị ảnh hưởng nên thách thức các biện pháp này.

"Những người bị xâm phạm quyền nên cùng nhau tìm kiếm biện pháp pháp lý thông qua tòa án và theo đuổi mục tiêu bằng biện pháp hòa bình, hợp pháp", ông nói.