Canada thành lập cơ quan chống tội phạm tài chính mới, trái ngược với Mỹ

Canada đang chuẩn bị thành lập một cơ quan thực thi pháp luật mới có tên là Cơ quan Tội phạm Tài chính (FCA) để điều tra và truy tố các tội phạm tài chính, động thái trái ngược hoàn toàn với Mỹ, nơi các cơ quan điều tra liên bang bị suy yếu và chính quyền đã ân xá cho những kẻ rửa tiền bị kết án.

Dự luật thành lập FCA đã hoàn tất quá trình đọc lần đầu tại quốc hội trong tuần này. Đảng Tự do cầm quyền đã đưa ra dự luật và với đa số ghế trong quốc hội, đảng này có khả năng sẽ nhanh chóng thông qua dự luật ở cả hai viện.

Cơ quan mới được giao nhiệm vụ điều tra và truy tố tội phạm tài chính là kết quả của một cuộc điều tra công khai cho thấy Canada thiếu một chiến lược tổng thể chống rửa tiền, khiến nước này tụt hậu so với các nước khác trên thế giới.

Jessica Davis, cựu nhà phân tích tình báo của cơ quan tình báo Canada, người chuyên theo dõi tài trợ khủng bố và tài chính bất hợp pháp, cho biết: “Việc chúng ta thực sự chứng kiến sự ra đời của một cơ quan thực thi pháp luật mới là một khoản đầu tư có ý nghĩa và hy vọng rằng điều này cho thấy sự hiểu biết về mức độ nghiêm trọng của thách thức”.

Ngoài cơ quan thực thi pháp luật mới, Canada cũng sẽ cấm các máy ATM tiền điện tử, vì các quan chức cho biết các máy này đã bị những kẻ lừa đảo sử dụng để lừa đảo nạn nhân và bị tội phạm sử dụng để rửa tiền từ các hoạt động phạm tội. Canada có gần 4.000 máy ATM tiền điện tử, nhiều nhất trên thế giới tính theo đầu người.

Trong hơn 25 năm qua, Trung tâm Phân tích Giao dịch và Báo cáo Tài chính (Fintrac) đã hoạt động như đơn vị tình báo tài chính của Canada. Năm ngoái, cơ quan này đã phát hiện ra 45 tỷ đô la Mỹ trong các giao dịch từ rửa tiền, chống tài trợ khủng bố, trừng phạt và trốn tránh nghĩa vụ khai báo.

“Con số đó có thể quá cao hoặc quá thấp – chúng ta chưa biết đầy đủ phạm vi của tội phạm tài chính ở nước này,” Davis, người điều hành công ty tư vấn Insight Threat Intelligence, nói.

Fintrac không theo dõi và bắt giữ tội phạm, thay vào đó chuyển các cuộc điều tra cho cảnh sát và công tố viên. Theo luật mới, FCA mới thành lập sẽ điều tra và truy tố, một động thái làm giảm phạm vi và nhiệm vụ của Fintrac và Cảnh sát Hoàng gia Canada (RCMP).

“Thách thức đối với RCMP là họ đã không thể và không sẵn sàng thực sự điều tra và duy trì các cuộc điều tra liên quan đến tội phạm tài chính,” Davis nói. “Thiếu kinh phí, thiếu kỹ năng, thiếu nguồn lực và thiếu ý chí chính trị. Nhưng các cuộc điều tra tội phạm tài chính thì dài, phức tạp và đòi hỏi nguồn lực bền vững, tôi hy vọng chúng ta sẽ thấy điều đó được thiết lập.”

Một báo cáo năm 2024 về quy mô tội phạm tài chính ước tính hơn 3.000 tỷ đô la Mỹ tiền bất hợp pháp đã chảy qua hệ thống tài chính toàn cầu trong năm trước đó. Trong số những thủ phạm lớn nhất là rửa tiền cho hoạt động buôn người và buôn ma túy, cũng như tài trợ khủng bố. Một báo cáo năm 2024 từ Bộ Tài chính Mỹ cho thấy những nỗ lực này đã có “tác động kinh tế và xã hội tàn phá” đối với người dân.

Nỗ lực của Canada trái ngược hoàn toàn với cách tiếp cận của chính quyền Mỹ hiện tại đối với tệ nạn tội phạm tài chính. Chính phủ của Donald Trump đã ân xá cho Changpeng Zhao, người tự xưng là “vua” tiền điện tử, sau khi ông ta nhận tội rửa tiền. Công ty của ông ta, Binance, đã bị phạt kỷ lục 4,3 tỷ đô la Mỹ vì vai trò tạo điều kiện cho tài trợ khủng bố.

Trong một lá thư gửi các cơ quan giám sát liên bang hồi tháng 1, các nghị sĩ đảng Dân chủ cấp cao đã yêu cầu điều tra về quyết định của Trump trong việc chuyển hơn 25.000 nhân viên khỏi điều tra gian lận, trốn thuế và rửa tiền để ưu tiên thực thi nhập cư.

“Chính quyền Trump đang thả cho tội phạm tài chính thoát tội cho đủ loại sai trái,” Thượng nghị sĩ Elizabeth Warren, từ Massachusetts, nói trong một tuyên bố. “Thay vì bảo vệ các gia đình Mỹ khỏi gian lận và hành vi săn mồi, chính quyền đang chuyển hướng nguồn lực để theo đuổi chương trình nhập cư vô nhân đạo của mình. Không ai đứng trên luật pháp, và chính quyền Trump cần ngừng đối xử nhẹ nhàng với tội phạm tài chính.”

“Canada và Mỹ đang đi theo hai hướng khác nhau,” Davis nói, đồng thời cho biết thêm rằng Mỹ vẫn “vượt xa chúng ta về khả năng truy tố và đầu tư, điều tra và truy tố” tội phạm tài chính. “Chúng ta vẫn đang phải bắt kịp khá nhiều. Hy vọng Canada sẽ củng cố khả năng của mình để bảo vệ Canada. Bởi vì những điều xảy ra ở Mỹ thường có xu hướng xảy ra ở Canada. Và vì vậy, cơ quan mới này là một bức tường thành chống lại điều đó.”

Việc thành lập cơ quan thực thi pháp luật mới đã được các nhóm chống tham nhũng hoan nghênh. Salvator Cusimano, giám đốc điều hành của Tổ chức Minh bạch Quốc tế Canada, nói: “Chính phủ Canada đang đề xuất một nhiệm vụ đầy tham vọng nhưng thực tế cho cơ quan này, một bước đầu tiên cần thiết để cải thiện việc thực thi tội phạm tài chính của chúng ta. Một khi được thành lập, cơ quan này phải phối hợp chặt chẽ với các cơ quan thực thi và quản lý khác trên toàn quốc, và xây dựng dựa trên những nỗ lực của họ, nếu muốn đạt được tiềm năng của mình.”

Hiện vẫn chưa rõ cơ quan này sẽ hợp tác dễ dàng như thế nào với RCMP, sẽ đặt trụ sở ở đâu và liệu có lấy nguồn lực chính từ các đơn vị khác hay không.

Davis nói: “Cơ quan này sẽ có ý nghĩa với người dân Canada bởi vì khi bạn bắt đầu kết hợp những thứ như áp lực kinh tế, chi phí sinh hoạt và sự tồn tại thực sự khó khăn đối với người dân bình thường, chúng ta bắt đầu ít khoan dung hơn với những người kiếm tiền từ chúng ta. Đây là một khoản đầu tư lớn và cần thiết cho Canada. Nhưng chúng ta cũng sẽ phải tiếp tục gây áp lực buộc chính phủ tiếp tục tài trợ, tiếp tục ưu tiên, để thực sự đạt được một số kết quả mà chúng ta đang tìm kiếm.”