Brazil bước vào vòng bỏ phiếu đầu tiên trong cuộc bầu cử tổng thống căng thẳng

Các điểm bỏ phiếu tại Brazil đã đóng cửa vào tối Chủ nhật, khép lại vòng đầu tiên của cuộc bầu cử tổng thống đầy phân cực và có ý nghĩa quan trọng không chỉ với quốc gia lớn nhất Mỹ Latinh mà còn với toàn khu vực.

Cuộc đua năm nay đối đầu giữa đương kim Tổng thống cánh tả Luiz Inácio Lula da Silva, người đang tìm kiếm nhiệm kỳ thứ tư không liên tiếp, và Thượng nghị sĩ cực hữu Flávio Bolsonaro – đồng minh của Tổng thống Mỹ Donald Trump và là con trai của cựu Tổng thống Jair Bolsonaro, người đang thụ án 27 năm tù vì tội âm mưu đảo chính sau thất bại trong nỗ lực tái đắc cử năm 2022.

Theo kết quả kiểm phiếu một phần tính đến cuối ngày Chủ nhật, ông Bolsonaro đang tạm dẫn trước ông Lula. Với gần 65% số phiếu được kiểm, Bolsonaro đạt 49,8% trong khi Lula có 42,25%; các ứng viên khác chỉ giành được tỷ lệ phiếu ở mức một chữ số.

Hai ứng viên đã liên tục thay nhau dẫn đầu trong giai đoạn nước rút, khiến kết quả khó lường. Trong những ngày gần đây, cả hai đều tập trung thuyết phục cử tri chưa quyết định nhằm đạt mốc 50% cộng một phiếu; nếu không ai đạt được, vòng bỏ phiếu thứ hai sẽ diễn ra vào ngày 25 tháng 10.

Brazil hiện là một trong số ít quốc gia Mỹ Latinh còn chính phủ cánh tả, sau làn sóng thắng lợi của các lực lượng cánh hữu và cực hữu trong khu vực, cùng với việc Mỹ can thiệp vào Venezuela sau khi bắt giữ Nicolás Maduro.

Ở tuổi 80, ông Lula tự định vị là một trong những nhà lãnh đạo khu vực cuối cùng còn sẵn sàng nói "không" với ông Trump, và gần đây cáo buộc tổng thống Mỹ tìm cách can thiệp vào bầu cử Brazil để ủng hộ ông Bolsonaro.

Giống như cha mình – người từng giữ chức tổng thống Brazil trong nhiệm kỳ đầu tiên của ông Trump – Thượng nghị sĩ Flávio Bolsonaro, 45 tuổi, thường xuyên ca ngợi tổng thống Mỹ và cam kết tham gia liên minh chống các băng đảng ma túy do Mỹ dẫn đầu, lực lượng đã tiến hành các cuộc không kích khiến hàng chục người thiệt mạng và triển khai hoạt động quân sự khắp khu vực.

Bỏ phiếu vào sáng Chủ nhật tại São Bernardo do Campo – thành phố công nghiệp nơi sự nghiệp chính trị của ông bắt đầu gần nửa thế kỷ trước – ông Lula tuyên bố: "Người dân sẽ phải lựa chọn giữa củng cố dân chủ và sự man rợ." Ông cũng xem nhẹ các khảo sát công bố hôm thứ Bảy cho thấy cuộc đua hoàn toàn rộng mở, với khả năng bất kỳ ứng viên nào cũng có thể dẫn trước và buộc phải bước vào vòng hai, hoặc thậm chí thắng ngay trong ngày Chủ nhật. "Cuộc thăm dò quan trọng nhất sẽ diễn ra hôm nay", ông nói.

Trong khi đó, ông Flávio Bolsonaro – bỏ phiếu tại khu vực phía bắc Rio de Janeiro – kêu gọi những người ủng hộ các ứng viên cánh hữu khác chuyển sang bầu cho mình như một "lá phiếu phản đối". "Các khảo sát nội bộ của chúng tôi cho thấy những người lẽ ra bầu cho ứng viên khác – cũng là những người chống ông Lula – đang bỏ phiếu cho Flávio Bolsonaro … Tôi hy vọng như vậy là đủ để giành chiến thắng ngay vòng đầu", ông nói.

Claudinei Ferreira Viana, 45 tuổi, quản lý xưởng tại Pinhais, bang Paraná, là một trong những người ủng hộ thượng nghị sĩ. "Lựa chọn đầu tiên của tôi là Jair Bolsonaro, nhưng vì ông ấy đang bị quản thúc tại gia và không có ứng viên cánh hữu nào khác đủ mạnh để đối đầu tổng thống đương nhiệm, tôi chọn Flávio", ông nói.

Hồi đầu năm, các khảo sát cho thấy cử tri ủng hộ Bolsonaro từng muốn một liên danh do Thống đốc São Paulo Tarcísio de Freitas hoặc cựu Đệ nhất phu nhân Michelle Bolsonaro dẫn đầu. Tuy nhiên, cựu tổng thống đã chọn con trai trưởng của mình.

Chiến dịch tranh cử cũng bị ảnh hưởng bởi bê bối khi thượng nghị sĩ bị ghi âm yêu cầu một chủ ngân hàng bị cáo buộc tham nhũng chi 26,8 triệu USD (20 triệu bảng) để tài trợ cho một bộ phim về cha mình, cùng với những đồn đoán rằng ông Bolsonaro có thể tước bỏ vị thế của vị thánh bổn mạng được người dân Brazil tôn kính. Dù vậy, ông vẫn duy trì được sức cạnh tranh cao.

Theo nhiều nhà phân tích, điều này phản ánh sự chuyển giao trực tiếp cơ sở cử tri từ cha sang con – ông Jair Bolsonaro từng thua ông Lula chưa đầy hai điểm phần trăm năm 2022 – kết hợp với làn sóng chống ông Lula, khi tổng thống vẫn đối mặt tỷ lệ từ chối cao dù các chỉ số kinh tế và xã hội tích cực.

Chiến dịch tranh cử của đương kim tổng thống cũng chịu tác động từ các cáo buộc tham nhũng – hiện vẫn đang được điều tra – liên quan đến con trai ông và một cựu trợ lý, cùng một bê bối liên quan đến các thẩm phán Tòa án Tối cao. Dù không có liên hệ trực tiếp với ông Lula, vụ việc được cho là góp phần thúc đẩy làn sóng "chống hệ thống", và qua đó là chống đương kim tổng thống.

Trong cuộc bỏ phiếu Chủ nhật, người dân Brazil cũng bầu 27 thống đốc bang, thành viên cơ quan lập pháp bang, toàn bộ 513 hạ nghị sĩ liên bang và 54 trong số 81 thượng nghị sĩ.

AMC, 40 tuổi, người đề nghị chỉ được nhận diện bằng tên viết tắt vì lo ngại bị trả đũa từ chính quyền bảo thủ địa phương nơi cô làm việc ở nội địa bang Amazonas, cho biết sẽ bỏ phiếu cho ông Lula "vì nhiều chương trình ông tạo ra nhằm hỗ trợ các nhóm dễ bị tổn thương nhất".

"Jair Bolsonaro đã làm suy yếu các biện pháp bảo vệ người bản địa, và mọi nỗ lực của ông Lula trong bốn năm qua nhằm củng cố những biện pháp đó và bảo vệ Amazon sẽ bị đe dọa nghiêm trọng nếu con trai ông ấy lên nắm quyền", cô nói.