Theo phân tích, cuộc chiến tranh Iran sẽ để lại những hậu quả kéo dài, không chỉ kết thúc khi ngừng bắn. Ngay cả khi có thỏa thuận hòa bình, các tác động cấu trúc lên hệ thống thương mại toàn cầu vẫn sẽ tiếp tục ảnh hưởng đến giá cả, hợp đồng, bảng cân đối kế toán và tính chính danh chính trị.
Làn sóng đầu tiên là sự gián đoạn năng lượng, kéo theo giá phân bón và lương thực. Khí tự nhiên chiếm 70-80% chi phí biến đổi sản xuất amoniac toàn cầu, nên khi giá khí tăng, giá phân bón tăng vọt trong vòng vài tháng. Vùng Vịnh cung cấp khoảng 30% lượng amoniac và 35% urê xuất khẩu toàn cầu, hầu hết qua eo biển Hormuz. Trong vòng 12-18 tháng, giá hàng hóa sản xuất cũng tăng theo. Cú sốc từ tàu chở dầu ở Vịnh Ba Tư sẽ tác động đến giá bánh mì ở Cairo, gạo ở Dhaka và phân bón cho nông dân ở Kenya.
Làn sóng thứ hai là tổn thất cấu trúc đối với hệ thống thương mại. Sau các cuộc tấn công của Houthi vào Biển Đỏ cuối năm 2023, lưu lượng tàu qua Bab el-Mandeb sụp đổ và phải đi vòng qua mũi Hảo Vọng, kéo dài thời gian vận chuyển 16-32 ngày và tăng thêm 1 triệu USD chi phí mỗi chuyến. Dù tình hình an ninh ổn định, lưu lượng vẫn không phục hồi do các chi phí cố định đã được hấp thụ.
Làn sóng thứ ba là tác động kinh tế phức tạp lên các nước đang phát triển. Các nền kinh tế tiên tiến có thể hấp thụ cú sốc nhờ dự trữ tài chính, trong khi các nước nghèo phải chịu cảnh nhập khẩu bị thu hẹp, tiền tệ mất giá, thiếu phân bón và đói kém. Chi phí thực phẩm chiếm 44% chi tiêu hộ gia đình ở các nước thu nhập thấp, so với 16% ở các nước giàu.
Làn sóng thứ tư là chính trị. Các cú sốc chuỗi cung ứng làm tổn hại các hợp đồng xã hội. Mùa xuân Ả Rập một phần bắt nguồn từ cú sốc giá lúa mì. Sự sụp đổ của chính phủ Sri Lanka sau đại dịch và bất ổn ở Pakistan 2022-2023 là kết quả của khủng hoảng cán cân thanh toán do giá năng lượng tăng vọt. Lạm phát từ chiến tranh Iran sẽ đổ lên các nước đang kiệt quệ, khiến một số chính phủ có thể không tồn tại.
Tác giả kêu gọi ba biện pháp khẩn cấp: lập quỹ dự trữ lương thực và phân bón khu vực dưới khung Tổ chức Hợp tác Hồi giáo (OIC) hoặc G77, thành lập quỹ tái bảo hiểm rủi ro chiến tranh cho các nước đang phát triển, và cải cách cách IMF xử lý các cú sốc do chiến tranh gây ra. Thay vì coi đó là thất bại chính sách của quốc gia vay, cần coi đó là các cú sốc ngoại sinh và cấp thanh khoản nhanh với ít điều kiện nhất.
