Binh sĩ Yemen chờ lương trong cảnh kinh tế kiệt quệ

Tại một doanh trại quân sự ở ngoại ô thành phố Marib, miền tây Yemen, binh sĩ Suleiman al-Hajj ngồi cùng hai đồng đội trong căn phòng trống trải, nơi họ dành phần lớn thời gian trực. Gương mặt người lính hằn lên nỗi lo khi liên tục gọi điện và nhắn tin để vay tiền vì lương quân đội tiếp tục bị trễ hạn.

Đây là vấn đề tái diễn thường xuyên trong lực lượng vũ trang của chính phủ Yemen được quốc tế công nhận. Những khó khăn từ chiến trường hòa vào đời sống thường nhật, gây tác động nghiêm trọng đến hiệu suất của quân đội.

Theo một nguồn tin quân sự giấu tên, quân nhân Yemen nhận từ 60.000 đến 180.000 riyal mỗi tháng, tương đương 38 đến 116 USD. Quy mô quân đội chính quy dao động từ 180.000 đến 220.000 người, nhưng chỉ 30 đến 40% trong số đó chiến đấu ở tiền tuyến, số còn lại làm nhiệm vụ hỗ trợ hoặc canh gác.

Bộ Quốc phòng cấp ngân sách hàng tháng khoảng 36 tỉ riyal (23,2 triệu USD), trong đó 17 tỉ riyal dành cho Quân khu 4 đóng tại Aden – thành phố do chính phủ kiểm soát sau khoảng sáu năm nằm dưới tay phe ly khai miền nam.

Một sĩ quan tiết lộ binh lính của ông nhận lương lần cuối vào tháng 12 năm ngoái, dù chính phủ hứa sẽ thanh toán nợ lương trước lễ Eid al-Adha (cuối tháng 5). Ông nói: “Chúng tôi là lính của nhà nước, chỉ biết chính phủ, Bộ Quốc phòng và Tổng tham mưu chịu trách nhiệm bảo đảm lương. Dù khó khăn, chúng tôi vẫn ở lại đồn trú và làm tròn nhiệm vụ”.

Chính phủ Yemen đang cần quân đội để chiến đấu chống phiến quân Houthi kể từ năm 2014, khi lực lượng này chiếm thủ đô Sanaa, buộc chính quyền phải dời về Aden. Cuộc chiến khiến cả hai bên khủng hoảng tài chính khi liên tục nhắm vào nguồn thu chủ lực của đối phương, không đủ tiền trả lương và duy trì các dịch vụ cơ bản ở vùng kiểm soát.

Ngoài quân đội chính quy, tại các khu vực do chính phủ kiểm soát còn có nhiều lực lượng vũ trang phi chính quy như Security Belts, Elite Forces, Giants Brigades và National Resistance, với khoảng 120.000–150.000 nhân sự. Những đơn vị này hoạt động ngoài Bộ Quốc phòng và Bộ Nội vụ, được cho là có lương cao hơn và trả đều đặn hơn, có thể lên tới 320 USD mỗi tháng.

Chuyên gia phân tích quân sự Iyad al-Masqari cho rằng tình trạng nợ lương có thể buộc binh sĩ gia nhập các lực lượng phi chính quy để được đảm bảo thu nhập, khiến quân đội thiếu hụt chiến binh giàu kinh nghiệm. Nhà kinh tế Mohammed al-Jamaei nhận định việc chậm trả lương phản ánh vấn đề phân bổ nguồn lực trong quân đội, buộc binh sĩ tìm nguồn thu nhập khác, tiềm ẩn nguy cơ ảnh hưởng đến kỷ luật.

Yemen đang trải qua một trong những cuộc khủng hoảng nhân đạo tồi tệ nhất thế giới. Tỷ lệ thất nghiệp cao, đồng riyal mất giá mạnh gây áp lực lên binh sĩ ngay cả khi họ được trả lương. Các thương nhân ở Marib, Aden, Taiz phụ thuộc vào chi tiêu của binh sĩ tại chợ địa phương, và việc chậm lương làm chậm hoạt động kinh tế ở những thành phố này.

Bộ Quốc phòng Yemen từng đổ lỗi cho tình trạng nợ lương do khó khăn tài chính, thiếu thanh khoản, nguồn thu giảm sút và phức tạp trong khâu phân phối. Bộ cam kết đang nỗ lực cải thiện, nhưng cho đến nay, binh sĩ ở Marib và các thành phố tiền tuyến vẫn phải chiến đấu trên hai mặt trận: chống lại kẻ thù và chống lại đói nghèo.