Ba năm sau ngày 7/10: Nỗi sợ và bước ngoặt cực hữu định hình lại Israel

Với phần lớn người Israel, lịch sử hiện đại được chia thành hai giai đoạn: trước và sau vụ tấn công do Hamas dẫn đầu ngày 7/10/2023. Trong ba năm kể từ khi Israel phát động cuộc chiến ở Gaza sau vụ tấn công, xã hội Israel đã trải qua những thay đổi căn bản.

Theo giới quan sát, cảm giác chấn thương tập thể đã bị khuếch đại qua diễn ngôn chính trị và sự cuồng loạn của truyền thông lên mức chưa từng thấy trong lịch sử hiện đại của Israel.

Cuộc chiến của Israel ở Gaza đã khiến hơn 74.000 người Palestine thiệt mạng, và Israel đã mở rộng các cuộc tấn công sang nhiều quốc gia trong khu vực.

Cuộc chiến ở Gaza cùng hàng loạt vụ tấn công của người định cư ở Bờ Tây bị chiếm đóng, được phe cực hữu Israel thúc đẩy, đã góp phần khiến Israel ngày càng bị cô lập với phần lớn thế giới.

Daniel Bar-Tal, nhà tâm lý chính trị Israel tại Đại học Tel Aviv, cho rằng ngày 7/10 đã phá vỡ huyền thoại về sự bất khả chiến bại của quân đội Israel.

Trước ngày 7/10/2023, cảm giác tự tin mạnh mẽ về ưu thế công nghệ và quân sự được cho là của Israel vốn rất phổ biến. Điều đó chấm dứt khi Hamas và các nhóm khác tràn vào Israel: gần 1.200 người thiệt mạng và các nhóm Palestine bắt giữ khoảng 250 người khác.

Công chúng Israel trước đó thường ít chịu ảnh hưởng từ hậu quả các hành động quân sự của nước này ở Gaza và Bờ Tây bị chiếm đóng. Bar-Tal nói nhiều người bị sốc trước khả năng Thủ tướng Benjamin Netanyahu có thể đã biết trước kế hoạch của Hamas.

“Nó đã phá vỡ [mọi thứ] một cách to lớn. Đó là một cuộc khủng hoảng không rời bỏ người dân,” ông nói với Al Jazeera. Trong khi đó, người Palestine đặc biệt phải sống với phản ứng của Israel kể từ đó.

Bước ngoặt sang cánh hữu

Các chính trị gia đã khai thác nỗi sợ và chấn thương từ vụ tấn công ngày 7/10 để phục vụ mục đích riêng, đồng thời dùng chúng để nhắm vào toàn thể người Palestine.

“Không nghi ngờ gì rằng nhiều người Israel đã bị nỗi sợ chân thật bao trùm sau ngày 7/10, nhưng theo tôi cũng không nghi ngờ gì rằng các thế lực chính trị đã khai thác nỗi sợ đó để xóa bỏ gần như mọi thành tựu đạt được trong quan hệ Do Thái – Palestine,” nhà xã hội học Israel Yehouda Shenhav-Shahrabani nói.

Vô số cuộc thăm dò cho thấy xã hội Israel đã ngả mạnh hơn sang cánh hữu trong ba năm qua. Các tiêu đề báo chí chính thống đã đặt câu hỏi liệu cánh tả, từng là thành trì chính cho giải pháp hai nhà nước ở Israel, còn tồn tại hay không.

Một số lượng lớn người Israel tiếp tục ủng hộ việc xử tử các tù nhân Palestine bị cáo buộc “khủng bố” và việc tiếp tục mở rộng các khu định cư bất hợp pháp ở Bờ Tây bị chiếm đóng.

Trong một khảo sát tháng 5/2025 của nhà xã hội học Tamir Sorek thuộc Đại học Penn State, đại đa số người được hỏi cho biết ủng hộ việc trục xuất cư dân Gaza. Một thiểu số đáng kể cũng ủng hộ việc “giết hàng loạt” toàn bộ cư dân các thành phố bị quân đội Israel tấn công, như người Israel thời Kinh Thánh đã làm ở Jericho.

“Ngày 7/10 chắc chắn là một bước ngoặt trong chính trị Israel đương đại,” Shenhav-Shahrabani nhận định. “Tôi cho rằng nó đã đẩy chúng ta lùi lại một trăm năm – trong ý thức tập thể, trong thiện chí đối thoại với nhau và trên hết là mức độ tin cậy lẫn nhau. Đây là một bước thụt lùi to lớn, cực kỳ khó vượt qua.”

Cựu Bộ trưởng Quốc phòng Israel Yoav Gallant từng mô tả người Palestine ở Gaza là “động vật hình người”, còn Bộ trưởng An ninh Quốc gia Itamar Ben-Gvir khoe việc phân phát hàng nghìn vũ khí của chính phủ cho các nhóm người định cư vốn nổi tiếng với các vụ tấn công thường gây chết người nhằm vào các thị trấn và làng mạc Palestine ở Bờ Tây bị chiếm đóng.

“Cánh hữu theo chủ nghĩa cứu thế và phân biệt chủng tộc đã chớp lấy thảm kịch, không chỉ để biện minh cho các quan điểm sẵn có mà còn để đẩy xa giới hạn những gì có thể nói và làm trong chính trị Israel,” Shenhav-Shahrabani nói.

Ông thừa nhận ngày 7/10 không tạo ra cánh hữu Israel, nhưng nó đã bình thường hóa những quan điểm trước đây bị coi là cực đoan. “Nỗi sợ chắc chắn là yếu tố chính trong sự chuyển biến này. Nhưng chỉ nỗi sợ thì không giải thích được tất cả. Nỗi sợ cũng đang bị huy động về mặt chính trị,” ông nói.

‘Đàn áp… trở nên bạo lực hơn’

Các quan điểm chống Palestine cũng không bắt đầu từ ngày 7/10/2023. Những hành vi lạm dụng như vậy có từ khi Nhà nước Israel thành lập năm 1948, kéo theo việc cưỡng bức di dời khoảng 750.000 người Palestine và xóa sổ các làng Palestine khỏi vùng đất này.

Trong những năm sau đó, ngày càng nhiều tổ chức quốc tế và nhóm nhân quyền mô tả sự cai trị của Israel đối với người Palestine là chế độ apartheid. Bạo lực có hệ thống, gồm các cuộc tấn công quân sự vào Gaza bị phong tỏa, các vụ tấn công chết người ở Bờ Tây và các cuộc tấn công, chiếm đất của người định cư vẫn tiếp diễn, phần lớn không bị trừng phạt, cũng đã được các nhóm nhân quyền ghi nhận rộng rãi, đặc biệt sau ngày 7/10.

Tổ chức B’Tselem ghi nhận bạo lực bùng nổ trên khắp Bờ Tây bị chiếm đóng, với 1.107 người Palestine thiệt mạng trong “một dự án chính trị duy nhất” giữa quân đội Israel và người định cư, dường như nhằm mục đích buộc dân cư địa phương phải rời đi.

“Ngày 7/10 cho phép các tiến trình vốn đã diễn ra có thêm đà và leo thang,” Yair Dvir từ B’Tselem nói với Al Jazeera.

“Cơ sở hạ tầng của chế độ apartheid, đàn áp và kiểm soát người Palestine trở nên bạo lực hơn, trong khi quỹ đạo rộng hơn nhằm xóa bỏ sự tồn tại tập thể của người Palestine trở nên rõ ràng và được bình thường hóa hơn – thông qua cuộc chiến ở Gaza, việc thanh lọc sắc tộc và phá hủy xã hội Palestine ở Bờ Tây, cùng sự gia tăng phân biệt đối xử và phi nhân hóa đối với công dân Palestine của Israel.”