Argentina dưới thời Milei: Phủ nhận lịch sử nô lệ và huyền thoại 'da trắng'

Cuối tháng 3 vừa qua, Đại hội đồng Liên Hợp Quốc đã thông qua một nghị quyết mang tính bước ngoặt do Ghana khởi xướng, được Liên minh châu Phi và Cộng đồng Caribe (CARICOM) hậu thuẫn. Nghị quyết công nhận buôn bán nô lệ xuyên Đại Tây Dương và chế độ nô lệ là 'tội ác nghiêm trọng nhất chống lại nhân loại', đồng thời kêu gọi các bước cụ thể hướng tới bồi thường.

123 quốc gia thành viên ủng hộ sáng kiến này. Hầu hết các cựu cường quốc thực dân châu Âu bỏ phiếu trắng. Chỉ có ba quốc gia bỏ phiếu chống: Mỹ, Israel và Argentina dưới thời Tổng thống Javier Milei.

Lá phiếu của Argentina đã xác định rõ phe mà chính phủ hiện tại chọn đứng về phía nào. Quyết định này, theo các nhà phân tích, phản ánh một sự tiếp nối lịch sử sâu sắc: sự bác bỏ bồi thường của Argentina là một phần của truyền thống do nhà nước bảo trợ, vốn tổ chức quốc gia dựa trên các thứ bậc chủng tộc cụ thể kể từ khi giành độc lập.

Huyền thoại 'Argentina da trắng'

Sự hình thành nhà nước Argentina được đánh dấu bằng dự án 'làm trắng' nhân khẩu học và văn hóa một cách công khai của giới tinh hoa. Tầm nhìn của họ coi nhập cư châu Âu là phương tiện đặc quyền của văn minh và tiến bộ. Juan Bautista Alberdi, kiến trúc sư trí tuệ chính của Hiến pháp năm 1853, đã tóm tắt điều này trong câu nói nổi tiếng: 'Cai trị là làm đông dân'.

Logic này được thể hiện trong Điều 25 của Hiến pháp, yêu cầu nhà nước tích cực thúc đẩy nhập cư châu Âu. Điều khoản này tồn tại qua mọi cuộc cải cách hiến pháp cho đến ngày nay. 'Không phải hiến pháp xã hội năm 1949, cũng không phải cải cách dân chủ năm 1994 làm thay đổi nguyên tắc gắn kết châu Âu với chân trời mong muốn của quốc gia', bài viết trên Al Jazeera nhận định.

Cấu trúc thể chế này đã củng cố một trong những câu chuyện quốc gia lâu đời nhất của Mỹ Latinh: rằng Argentina là một xã hội da trắng và châu Âu. Huyền thoại rằng người Argentina 'xuất thân từ những con tàu' đã định hình chính sách công, diễn ngôn trường học và sản xuất tri thức, trong khi các cộng đồng bản địa và người gốc Phi bị đẩy ra ngoài lề.

Kết quả là một hình thức phủ nhận chủng tộc đặc thù. Nhà nước Argentina đã xây dựng một bản sắc dân tộc xóa bỏ và phủ nhận các bộ phận dân số của chính mình, nâng 'da trắng' lên thành đại diện phổ quát của quốc gia. Ngay cả ngày nay, một đất nước phần lớn bao gồm các nhóm đa số mang đặc điểm chủng tộc vẫn tiếp tục được mô tả về mặt thể chế như một xã hội châu Âu thuần nhất.

Sự xóa bỏ người Afro-Argentina

Sự xóa bỏ người Afro-Argentina là một trong những biểu hiện rõ ràng nhất của quá trình này. Vào đầu thế kỷ 19, người gốc Phi chiếm khoảng một phần ba dân số và đóng vai trò quyết định trong cấu trúc kinh tế, xã hội, văn hóa và quân sự của đất nước. Tuy nhiên, diễn ngôn trường học, điều tra dân số và sử học chính thống đã thúc đẩy ý tưởng về sự biến mất tự nhiên của họ, biến lịch sử loại trừ thành tất yếu nhân khẩu học.

Các dân tộc bản địa cũng trải qua một quá trình tương tự, bị miêu tả như những nhóm thiểu số tồn dư mặc dù họ vẫn tiếp tục có sự hiện diện đáng kể về nhân khẩu học, lãnh thổ và văn hóa.

Chính quyền Milei đào sâu truyền thống phủ nhận

Chính quyền theo chủ nghĩa tự do hiện tại đã đào sâu truyền thống này thông qua việc dỡ bỏ các cấu trúc nhà nước nhằm mục đích công nhận và sửa sai. Việc đóng cửa Viện Quốc gia Chống Phân biệt đối xử, Bài ngoại và Phân biệt chủng tộc (INADI) đã loại bỏ Ủy ban Công nhận Lịch sử Cộng đồng Afro-Argentina – một trong số ít không gian thể chế dành cho chính sách công chống phân biệt chủng tộc.

Ủy ban này được thành lập để thúc đẩy các biện pháp công nhận và sửa chữa cho một bộ phận dân cư từng bị loại trừ khỏi quyền công dân đầy đủ. Ủy ban Liên Mỹ về Nhân quyền (IACHR) đã xác định việc thành lập ủy ban này là một tiến bộ thể chế quan trọng. Việc dỡ bỏ nó phản ánh một quyết định chính trị nhằm phá hủy những công cụ thể chế hạn chế được xây dựng qua nhiều thập kỷ hoạt động của người Afro-Argentina.

Sự liên minh với phong trào bảo vệ 'Phương Tây'

Theo bài viết, trong những thập kỷ gần đây, các chính phủ phương Tây, chế độ quân chủ và thể chế ngày càng thừa nhận các tội ác lịch sử thông qua các cử chỉ tượng trưng. Chế độ công nhận tượng trưng này thường được xem như một 'nghi thức tha thứ': nó thừa nhận bất công lịch sử, lên án những biểu hiện cực đoan nhất của nó, nhưng để nguyên vẹn cấu trúc vật chất đã tạo ra lợi ích từ những bất công đó.

Việc đòi bồi thường phá vỡ ranh giới này bằng cách chuyển cuộc tranh luận từ ký ức sang sự phân phối đương đại về của cải, quyền lực và quyền công dân. Trong bối cảnh này, Javier Milei đã đưa Argentina liên kết với một khối chính trị xoay quanh sự lãnh đạo của Donald Trump và Benjamin Netanyahu, những người thậm chí còn không thảo luận về chủ nghĩa tượng trưng.

Sự hội tụ này vượt xa sự tương đồng ngoại giao. Nó phản ánh một sự hiểu biết chung về trật tự quốc tế, trong đó việc bảo vệ các thứ bậc lịch sử – chủng tộc, địa chính trị và kinh tế – đóng vai trò trung tâm. Các nhà lãnh đạo này nhiều lần viện dẫn 'Phương Tây' như một nền văn minh đang bị đe dọa cần được bảo vệ.

Cuộc bỏ phiếu tháng 3 cho thấy một sự tiếp nối lịch sử vượt ra ngoài bản thân Milei. Khi cộng đồng quốc tế tiến tới một sự đồng thuận mới về di sản đương đại của chế độ nô lệ, nhà nước Argentina tiếp tục hành động thông qua một truyền thống đồng nhất quốc gia với 'da trắng' và khiến các nhóm đa số mang đặc điểm chủng tộc của mình trở nên vô hình. Đây là logic sâu xa của sự phủ nhận chủng tộc Argentina: một hình thức quyền lực tiếp tục lên tiếng nhân danh một nước Argentina châu Âu tồn tại mạnh mẽ hơn nhiều trong trí tưởng tượng của nhà nước so với thực tế xã hội của người dân.