Ảnh hưởng ngày càng tăng của Israel tại Cyprus gây lo ngại

Nicosia và Limassol, Cyprus — Với chòm râu dài và cổ áo sơ mi rộng, Christos Achniotis nói về lịch sử và nhân khẩu học của Cyprus, đọc vanh vách các mốc thời gian từ ký ức.

Ông 16 tuổi khi quân đội Thổ Nhĩ Kỳ đổ bộ lên Cyprus vào giữa năm 1974. Ông kể rằng Limassol từ lâu đã có một cộng đồng người Nga đông đảo, nhưng cộng đồng này chủ yếu xoay quanh các khoản đầu tư bất động sản.

Giờ đây, theo ông, áp lực đến từ Israel, quốc gia mà ông nói đang “cố gắng thống trị càng nhiều càng tốt, về đất đai, về doanh nghiệp”, cũng như về chính trị và quân sự.

Sự hiện diện của Israel tại Cyprus nay đã len vào những hệ thống thiết yếu nhất của nhà nước.

Mekorot, công ty nước quốc doanh của Israel, tham gia cung cấp nước cho đảo. Israel Aerospace Industries, hãng sản xuất vũ khí thuộc sở hữu nhà nước, đang cung cấp hệ thống phòng không mới. Và các công ty Israel vận hành một mạng lưới bệnh viện đang mở rộng, đồng thời nắm cổ phần trong mỏ khí đốt lớn nhất của nước này.

Theo Ngân hàng Thế giới, nền kinh tế Israel lớn gấp khoảng 15 lần Cyprus, và chi tiêu quân sự của Israel gấp khoảng 73 lần Cyprus.

Chính phủ Cyprus trình bày mối quan hệ này như một liên minh an ninh chống lại Thổ Nhĩ Kỳ, nhưng một số người Cyprus trả lời Al Jazeera nói họ lo rằng đất nước mình đang trao cho một quốc gia khác quyền kiểm soát những hệ thống mà họ không thể sống thiếu.

Israel là “một vùng đất nhỏ với tiền lớn và quân đội lớn”. Cyprus có vị trí chiến lược ở Địa Trung Hải và chỉ cách đó 35 phút bay, là một mảnh đất hấp dẫn, Achniotis nói.

“Tài nguyên của chúng ta”

Cyprus lấy khoảng 80% nước uống từ biển.

Với các đập chỉ đầy 21% vào tháng 3, các nhà máy khử muối cung cấp phần lớn nước từ vòi, theo Cục Phát triển Nguồn nước.

Bộ trưởng Nông nghiệp Maria Panayiotou cho biết hồi tháng 6 rằng khử muối sẽ đáp ứng gần như toàn bộ nhu cầu trong nước vào năm tới.

Theo Cục Phát triển Nguồn nước, Mekorot có các liên doanh với công ty Cyprus Netcom để vận hành hai trong số năm nhà máy khử muối thường trực của đảo, tại Larnaca và Episkopi. Vào tháng 8, Mekorot mở rộng hợp tác với Cyprus, ký biên bản ghi nhớ với Ban Nước Quận Nicosia để hỗ trợ quản lý nước và hệ thống thoát nước ở thủ đô.

Với Danae Laou, làm việc trong ngành khách sạn ở Limassol, các thỏa thuận nước đã vượt qua giới hạn.

“Thật đáng sợ khi chứng kiến, nhưng đồng thời, chúng tôi không có quyền lực,” cô nói.

Theo cô, việc chiếm đóng Palestine ngày nay phần nào được tạo điều kiện bởi kiểm soát các nguồn tài nguyên thiết yếu. “Tôi có thể thấy điều tương tự đang xảy ra ở đây,” cô nói.

Người Palestine biết rõ Mekorot.

Ở Bờ Tây bị chiếm đóng, công ty này nằm trong danh sách của Liên Hợp Quốc về các doanh nghiệp có liên hệ với các khu định cư Israel bất hợp pháp.

Najla Abdellatif Vallander, nhà vận động môi trường người Thụy Điển gốc Palestine, người sáng lập Zero Waste Palestine, đã theo dõi hoạt động của Mekorot ở Palestine và nước ngoài, và nói với Al Jazeera rằng các hoạt động của công ty ở Bờ Tây giống như “đánh cắp nước”, chuyển nguồn nước của người Palestine sang các khu định cư Israel bất hợp pháp.

“Người định cư Israel được hưởng lượng nước gần như vô hạn trong khi người Palestine không được phép sử dụng nguồn nước của chính họ,” bà nói.

Người Palestine “phải mua lại nguồn nước của chính mình từ Mekorot”, và phần lớn bị cấm đào giếng riêng. “Đây là chế độ apartheid về nước,” bà nói.

Đến thời điểm đăng bài, Mekorot chưa trả lời yêu cầu bình luận của Al Jazeera.

“Đòn bẩy”

Dấu ấn kinh tế của Israel đã tăng nhanh.

Theo Ngân hàng Trung ương Cyprus, các nhà đầu tư Israel nắm giữ 5,1 tỷ euro (5,7 tỷ USD) đầu tư vào Cyprus vào cuối năm 2024, cao hơn hơn sáu lần so với năm 2017.

Con số thực tế có thể cao hơn vì dữ liệu không bao gồm người Israel sống ở Cyprus hoặc nơi khác, và có thể bỏ sót dòng tiền đi qua các công ty khó truy vết chủ sở hữu.

Sàn giao dịch chứng khoán Tel Aviv cũng đang cân nhắc đấu giá Sở Giao dịch Chứng khoán Cyprus, đơn vị mà chính phủ đang tư nhân hóa, theo Cyprus Mail và nhật báo kinh doanh Israel Globes đưa tin trong tháng này.

Giấy phép Liên minh châu Âu của sàn Cyprus sẽ cho Israel “khả năng tiếp cận thị trường Khu vực đồng euro lớn hơn”, một nguồn tin thân cận với Bộ Tài chính Cyprus nói với Cyprus Mail.

Y tế là lĩnh vực mới nhất.

Trung tâm Y tế Hadassah Limassol, cơ sở đầu tiên ở châu Âu của tập đoàn bệnh viện Israel, bắt đầu tiếp nhận bệnh nhân từ tháng 7 và chính thức khai trương vào thứ Năm.

Việc khai trương đã được các cơ quan quản trị của Hadassah ở Israel phê chuẩn, bao gồm Tổ chức Phụ nữ Zionist của Mỹ thuộc Hadassah.

Ngoài khơi, NewMed Energy của Israel sở hữu 30% mỏ khí Aphrodite, theo hồ sơ nộp lên Sở Giao dịch Chứng khoán Tel Aviv.

Hai chính phủ cũng đang đàm phán về mỏ khí này, mà Israel nói rằng vươn vào vùng biển của mình.

“Tạo ra một vấn đề”

Israel cũng đang phô diễn sức mạnh quân sự.

Theo Viện Nghiên cứu An ninh Quốc gia Israel, lực lượng đặc biệt Israel đã huấn luyện ở dãy núi Troodos của Cyprus, nơi địa hình giống miền nam Lebanon.

Năm 2022, quân đội hai nước tổ chức cuộc tập trận chung lớn nhất từ trước đến nay, mô phỏng chiến tranh với Hezbollah, theo The Jerusalem Post.

Cyprus đang thay thế hệ thống phòng không do Nga sản xuất bằng Barak MX do Israel Aerospace Industries chế tạo, với việc giao hàng bắt đầu từ cuối năm 2024.

Israel tự trình bày như một người bảo vệ chống lại Thổ Nhĩ Kỳ.

Sau cuộc đảo chính ở Cyprus được chính quyền quân sự Hy Lạp hậu thuẫn vào tháng 7 năm 1974, Thổ Nhĩ Kỳ xâm chiếm đảo và chiếm đóng phần phía bắc kể từ đó. Chỉ Thổ Nhĩ Kỳ và giới lãnh đạo người Thổ Cyprus công nhận Bắc Cyprus.

Cuối tháng 12 năm 2025, các quan chức quân sự Israel và Cyprus đã ký kế hoạch hợp tác năm 2026 bao gồm tập trận chung, huấn luyện và “đối thoại quân sự chiến lược”, quân đội Israel cho biết.

Hôm thứ Ba, một nhóm vận động ủng hộ Israel là Quỹ Israel Allies (IAF) đã thành lập một nhóm nghị sĩ gồm sáu nhà lập pháp Cyprus từ ba đảng tại Nicosia. Chủ tịch nhóm, Josh Reinstein, nói với phóng viên sau cuộc gặp của nhóm với tổng thống Cyprus tại dinh tổng thống hôm thứ Tư rằng Thổ Nhĩ Kỳ là “đối thủ chung”, theo Cyprus Mail.

Đảng đối lập AKEL gọi đây là “hành động cực kỳ khiêu khích”, đặt câu hỏi về uy tín của Cyprus khi yêu cầu gây áp lực lên Thổ Nhĩ Kỳ trong khi ủng hộ “một nhà nước chiếm đóng và định cư khác”, theo Cyprus Mail.

Tháng trước, Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu nói với Đại hội đồng Liên Hợp Quốc rằng Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Recep Tayyip Erdogan “chiếm đóng bất hợp pháp miền bắc Cyprus, một thành viên EU”.

Netanyahu “biết mình đang làm gì”, Ioanna Lamprou, một nhà văn ở Limassol, nói.

Theo bà, những người Cyprus cảm thấy thế giới đã quên cuộc chiếm đóng sẽ “trở nên thông cảm hơn với Israel và chính phủ Netanyahu vì điều này”, nhưng họ “không hiểu rằng những gì đang xảy ra ở Bờ Tây cũng là chiếm đóng bất hợp pháp”.

Laou hiểu lý lẽ của chính phủ; theo quan điểm của họ, cô nói, “Cyprus không thể tự bảo vệ mình trước bất cứ điều gì”.

Ceylan Hassan, nhà nghiên cứu và khoa học xã hội môi trường người Thổ Cyprus, nói rằng người Anh từng chinh phục người Cyprus theo cách tương tự, bằng cách hứa giữ họ an toàn trước một mối đe dọa lớn hơn.

Theo bà, Israel đang thực hiện “toàn bộ kiểu thực dân: tạo ra một vấn đề rồi trở thành giải pháp cho nó và không bao giờ buông ra”.

“Athens hay Crete”

Năm 1902, Theodore Herzl, người sáng lập chủ nghĩa phục quốc Zionist chính trị, trình một cuốn sách nhỏ lên Ủy ban Nghị viện Anh với ý tưởng thành lập một quê hương Do Thái ở Cyprus. Ông đưa ra cuốn sách nhỏ mang tiêu đề: Vấn đề nhập cư Do Thái vào Anh và Hoa Kỳ được giải quyết bằng cách thúc đẩy thực dân hóa Do Thái ở Cyprus.

Bộ trưởng Thuộc địa Anh từ chối, nói rằng người Hy Lạp và người Hồi giáo sống ở đó, theo nhật ký của Herzl.

Herzl suy ngẫm: “Người Hy Lạp sẽ vui vẻ bán đất với giá tốt và di cư đến Athens hoặc Crete.”

Achniotis đã suy nghĩ về lịch sử đó nhiều hơn kể từ khi cuộc chiến ở Gaza bắt đầu.

Nhìn những gì đang xảy ra với người Palestine, ông nói: “Tôi nghĩ điều đó có thể xảy ra với bất kỳ ai.”

Khi cuộc tấn công diễn ra dễ dàng như vậy, với sự chấp thuận của chính phủ Mỹ và châu Âu, “bạn cảm thấy một kiểu bất an,” ông nói. “Tại sao họ lại tôn trọng bạn?”