32 năm sau ngày đăng cai World Cup 1994, bóng đá Mỹ đã thay đổi thế nào?

Lần cuối nước Mỹ đăng cai World Cup là năm 1994, khi đó quốc gia này chưa có giải bóng đá chuyên nghiệp nào, đội tuyển quốc gia chỉ gồm cựu sinh viên đại học, những cầu thủ tay mơ và bán chuyên nghiệp. Cựu Chủ tịch Liên đoàn bóng đá Mỹ (US Soccer) Sunil Gulati nhớ lại: “Trước World Cup 1994, chúng tôi gặp rủi ro về mặt bán vé. Đối với ban tổ chức Mỹ, đó là mối lo lớn liệu có bán hết vé hay không”.

Cuối cùng, giải đấu năm đó đã thành công. Kỷ lục 3,5 triệu người (trung bình 68.991 người/trận) tới sân; đội tuyển Mỹ lần đầu tiên kể từ năm 1930 vượt qua vòng bảng, sau đó thua 0-1 trước nhà vô địch Brazil ở vòng 1/8; và hạt giống cho giải chuyên nghiệp Major League Soccer (MLS) đã được gieo trồng.

Sau 32 năm, bóng đá Mỹ đã chuyển từ bên lề vào dòng chính. MLS đang phát triển mạnh mẽ, đội tuyển quốc gia xếp hạng 16 thế giới theo FIFA, và nhu cầu vé cho World Cup 2026 vượt xa nguồn cung.

Gulati nói: “Nếu ai đó nói năm 1994 rằng MLS sẽ có 30 đội, (22) sân vận động dành riêng cho bóng đá và lượng khán giả trung bình 20.000 người – thì đó là điều không tưởng. Bức tranh toàn cảnh hoàn toàn khác. Điều dễ thấy nhất là sự phát triển của các giải đấu chuyên nghiệp: MLS và giải nữ (NWSL). Chúng tôi không có giải hạng nhất nào. Giờ đây còn có USL hạng 2 và 3. Số lượng đội bóng đã tăng lên chóng mặt”.

Theo số liệu của US Soccer, hiện có 127 đội chuyên nghiệp được cấp phép – 102 đội nam và 25 đội nữ. Gulati cho biết thêm: “18 trong số 50 đội bóng có giá trị cao nhất thế giới thuộc về MLS. Đó là một con số phi thường. Đội nữ ở Columbus vừa được bán với giá 205 triệu USD. Lợi nhuận thương mại từ bóng đá và các giải đấu đang ở mức cao nhất mọi thời đại”.

Công đầu thuộc về cựu Chủ tịch FIFA Joao Havelange, người đã nhìn thấy tương lai. Ông muốn World Cup 1994 diễn ra tại Mỹ, đồng thời hình thành một giải chuyên nghiệp. Tuy nhiên, lịch sử bóng đá có tổ chức tại Mỹ bắt đầu từ cuối thế kỷ 19, với American Cup ra đời năm 1884. Nhưng trong nhiều thập kỷ sau đó, nhiều giải chuyên nghiệp sụp đổ, và sau khi North American Soccer League (NASL) giải thể năm 1984, tương lai bóng đá Mỹ tưởng như không còn hy vọng.

Farrukh Quraishi, một quản lý bóng đá từng chơi ở NASL, nhận xét: “FIFA đã nhận ra từ lâu rằng, để bóng đá phát triển toàn cầu, nó phải thành công tại Mỹ. Đây là một thị trường khổng lồ và giàu có. Giờ đây, nhìn vào ai đang mua câu lạc bộ ở MLS, đó là những ông chủ NFL”.

Năm 1996, MLS chính thức khởi tranh. Havelange đã đến dự trận khai mạc trên khán đài ọp ẹp của sân Spartan ở San Jose, California. San Jose Clash thắng DC United 1-0 nhờ bàn thắng ở phút 88 của Eric Wynalda – vừa kịp tránh cho trận đấu phải bước vào loạt “shootout” (đấu súng) kỳ lạ thời đó, nơi các cầu thủ đối mặt thủ môn từ cự ly 32 mét. Thể thức này kết thúc vào năm 2000.

Sân vận động dành riêng cho bóng đá bắt đầu mọc lên từ năm 1999, với Columbus Crew Stadium là sân bóng đá hiện đại đầu tiên của Mỹ kể từ Mark’s Stadium (1922). Nay đã có 22 sân như vậy. Dù vậy, cựu tiền đạo đội tuyển Mỹ Eric Wynalda chỉ trích hệ thống hiện tại khiến cầu thủ thiếu tham vọng: “Cơ sở vật chất không tạo ra tài năng. Chúng ta cần tập trung hơn vào môi trường cạnh tranh để phát triển cầu thủ. Chúng ta bảo họ thắng thua không quan trọng, rồi thắc mắc tại sao họ không thắng. Chúng ta đã đánh mất tinh thần cạnh tranh”.

Wynalda ủng hộ việc áp dụng hệ thống lên/xuống hạng. Trong khi đó, mô hình nhượng quyền thương mại (franchise) của MLS đã mang lại sự giàu có, với đội có giá trị lên tới 1,25 tỷ USD (Los Angeles FC), nhưng chất lượng chơi không phải lúc nào cũng tương xứng. Các đội MLS thường gặp khó khăn ở các giải đấu CONCACAF, dù Seattle Sounders đã chấm dứt cơn hạn hán 22 năm cho MLS khi vô địch năm 2022.

Alexi Lalas, cựu hậu vệ đội tuyển Mỹ năm 1994, nay là bình luận viên Fox Sports, nhận định: “Bóng đá Mỹ đã trở thành một thế giới rất khác. Bóng đá vẫn chưa phải là vua ở Mỹ, nhưng hãy thành thật mà nói, nó đã là một phần của bức tranh tổng thể, chắc chắn là một phần của nền văn hóa với thế hệ này”. Ông dự đoán Mỹ sẽ tận dụng “ma thuật” của chủ nhà để vào tứ kết, còn Gulati tin rằng bóng đá sẽ tiếp tục phát triển sau World Cup 2026: “Đó là di sản của giải đấu và là lý do chúng tôi đấu thầu”.