100 ngày chiến tranh Iran: Người Mỹ gánh chi phí tăng cao
Andy Hirschfeld
100 ngày kể từ khi Mỹ và Israel mở chiến dịch quân sự chống Iran, mỗi hộ gia đình Mỹ đã chi thêm 750 USD, chủ yếu do giá năng lượng tăng vọt. Xung đột leo thang khiến lạm phát Mỹ tăng lên 3,8%, giá xăng, thực phẩm và vé máy bay đồng loạt tăng cao. Người tiêu dùng Mỹ buộc phải cắt giảm chi tiêu, trong khi Lầu Năm Góc yêu cầu ngân sách quân sự bổ sung khổng lồ.
Kể từ ngày 28/2, khi Mỹ và Israel tiến hành các cuộc tấn công đầu tiên nhằm vào Iran, người dân Mỹ phải đối mặt với áp lực tài chính ngày càng lớn, từ giá xăng đến giá thực phẩm. Theo phân tích của Moody's Analytics, trung bình mỗi hộ gia đình Mỹ đã chi thêm 750 USD, trong đó phần lớn là chi phí năng lượng tăng thêm 447,19 USD.
Mark Zandi, chuyên gia kinh tế trưởng tại Moody's Analytics, gọi đây là "cú sốc kinh tế lớn", đặc biệt ảnh hưởng nặng nề đến các hộ gia đình thu nhập trung bình và thấp. Michael Klein, giáo sư kinh tế quốc tế tại Đại học Tufts, nhận định nhóm thu nhập thấp và trung bình chi tiêu phần lớn thu nhập cho nhà ở và thực phẩm, vốn đang tăng giá mạnh.
Giá xăng dầu leo thang là nguyên nhân chính. Theo Hiệp hội Ô tô Mỹ (AAA), giá xăng thường đạt 4,22 USD/gallon vào ngày 6/6, tăng từ mức 2,98 USD/gallon hồi cuối tháng 2. Iran đã trả đũa bằng cách tấn công cơ sở hạ tầng năng lượng trong khu vực và hạn chế lưu thông qua eo biển Hormuz, nơi vận chuyển 1/5 lượng dầu và khí đốt toàn cầu, đẩy giá hàng hóa này tăng vọt.
Lạm phát tại Mỹ leo lên mức 3,8% so với 3,5% tháng trước đó, mức tăng lớn nhất trong ba năm, theo báo cáo Chi tiêu Tiêu dùng Cá nhân (PCE) của Bộ Thương mại. Chi phí năng lượng tăng 5,5% trong báo cáo PCE mới nhất.
Người dân Mỹ đang thích nghi bằng cách cắt giảm chi tiêu. Một khảo sát của American Muscle cho thấy 12% người Mỹ chọn làm việc từ xa thường xuyên hơn do giá xăng cao. Trong khi đó, khảo sát của Washington Post/ABC News Ipsos cho thấy 44% người Mỹ nói rằng họ lái xe ít hơn. Chỉ số niềm tin người tiêu dùng Đại học Michigan giảm xuống 44,8 trong tháng 5 từ mức 49,8 trong tháng 4 và thấp hơn mức 52,2 của tháng 5 năm ngoái.
Ngành hàng không cũng chịu tác động. Spirit Airlines ngừng hoạt động vào tháng 5 sau hơn ba thập kỷ, hãng cho biết giá nhiên liệu tăng là nguyên nhân chính. United Airlines thông báo tăng giá vé tới 20%. Theo Cục Thống kê Lao động, giá vé máy bay tăng 2,7% trong tháng 3 và 2,8% trong tháng 4.
Chi phí thực phẩm bắt đầu tăng. Trong tháng 4, giá thực phẩm tăng 0,5%, mức tăng lớn nhất kể từ tháng 11/2022. Giá cà chua tăng 15% chỉ trong tháng 3 do thuế quan và chi phí năng lượng. Ngân hàng Thế giới dự báo giá phân bón sẽ tăng 31% vào cuối năm do khu vực Vịnh Ba Tư sản xuất 36% lượng xuất khẩu urê toàn cầu.
Lãi suất thế chấp cũng tăng, từ 5,98% trong tháng 2 lên 6,5% vào cuối tháng 5, do chiến tranh đẩy lợi suất trái phiếu kho bạc Mỹ tăng cao. Kevin Warsh, người vừa được xác nhận là Chủ tịch Cục Dự trữ Liên bang vào tháng trước, sẽ đối mặt với thử thách đầu tiên tại cuộc họp chính sách ngày 16-17/6. JPMorgan Chase dự báo Fed sẽ không thay đổi lãi suất cho đến giữa năm 2027 và có thể tăng thay vì giảm.
Trong khi người tiêu dùng chịu áp lực, Lầu Năm Góc yêu cầu thêm ngân sách. Tháng 3, Bộ Quốc phòng đề nghị Nhà Trắng xin 200 tỷ USD ngoài ngân sách hiện hành để tài trợ cho các hoạt động quân sự tại Iran, và cuối cùng Nhà Trắng yêu cầu 98 tỷ USD. Theo phân tích từ Trường Harvard Kennedy, Lầu Năm Góc chi khoảng 2 tỷ USD mỗi ngày cho các hoạt động quân sự tại Iran. Ngân sách mới nhất của Nhà Trắng yêu cầu chi tiêu 1,5 nghìn tỷ USD cho năm tài khóa 2027, tăng 42% so với 2026, kèm cắt giảm 10% hay 73 tỷ USD chi tiêu phi quốc phòng.
